Tagged: éléphants

Thai Mysteries / ความลึกลับไทย

กาฬาวก. ชื่อช้างตระกูล ๑ ใน ๑๐ ตระกูล กายสีดํา ช้าง ๑๐ ตระกูล คือ ๑. กาฬาวกหัตถี สีดํา ๒. คังไคยหัตถี สีเหมือนสีน้ำไหล ๓. ปัณฑรหัตถี สีขาวดังเขาไกรลาส ๔. ตามพหัตถี สีทองแดง ๕. ปิงคลหัตถี สีทองอ่อนดั่งสีตาแมว ๖. คันธหัตถี สีไม้กฤษณา มีกลิ่นตัวหอม ๗. มงคลหัตถี สีนิลอัญชัน มีกิริยาท่าทางเดินงดงาม ๘. เหมหัตถี สีเหลืองดั่งทอง ๙. อุโบสถหัตถีสีทองคํา ๑๐. ฉัททันตหัตถี กายสีขาวบริสุทธิ์ดั่งสีเงินยวง แต่ปากและเท้าสีแดง. / “ช้าง ๑๐ หมู่” หรือ ช้าง ๑๐ ตระกูล ในคัมภีร์ไตรภูมิโลกวินิจฉัย ได้แก่ กาฬาวกหัตถี (ช้างดำ) คังเคยยหัตถี (ช้างที่เกิดแถบแม่น้ำคงคา) ปัณฑรหัตถี (ช้างเผือก) ตัมพหัตถี (ช้างแดง) ปิงคลหัตถี (ช้างเหลือง) คันธหัตถี (ช้างที่มีกลิ่นหอม) มงคลหัตถี(ช้างที่เดินงาม) เหมหัตถี (ช้างสีเหลืองดั่งทอง) อุโบสถหัตถี (ช้างสีทอง) และ ฉัททันตหัตถี (พญาช้าง). Galawaga. One of the ten families of elephants, namely: 1 Galawaga-Hati (black elephant); 2 Dangkai-Hati (colour like that of running water); 3 Pantara-Hati (silver white); 4 Tamop-Hati (copper); 5 Pingkon-Hati (pale gold, like a cat’s eye); 6 Kanta-Hati (colour of eaglewood, and the elephant emanates a sweet fragrance); 7 Mongkon-Hati (colour of blue pea vine, and its motions are graceful); 8 Hem-Hati (yellow like gold); 9 (platinum); 10 Chattan-Hati (pure white like smolten silver, but mouth and feet are red). / Other definition: The ten families of elephants in the Triphum [cosmology scriptures] are: 1 black elephant; 2 elephant born in the Ganges; 3 albino elephant; 4 red elephant; 5 yellow elephant; 6 fragrant elephant; 7 graciously moving elephant; 8 gold-yellow elephant; 9 golden elephant; 10 king of elephants. [As one can see, the two lists are only partially concurring. Furthermore, the first list does not mention any legendary aspect in these elephant families, as if they were applying to real world elephants. Although the colours ascribed to some of these elephants may seem rather odd, the system could well serve to distinguish different skin nuances of elephants from the real world. The second source, however, indicates that these elephants are mythical.]

กิงบุรุษ. สัตว์ชนิดหนึ่งในนิยาย ตัวเป็นม้า หัวเป็นคน แต่ตามคติไทยว่า เป็นอมนุษย์พวกหนึ่งอยู่ในป่าหิมพานต์ ท่อนล่าง เป็นนก ท่อนบนเป็นคน. Kingburut. A legendary animal having the body of a horse and a human face. In Thai folklore, however, it is a creature with the lower half being of a bird, the upper half of a man, and living in Himmapan forest [the forest surrounding Mount Meru, which is, in Hindu mythology, the sacred mountain at the centre of the universe]. กินนร. อมนุษย์ในนิยาย มี ๒ ชนิด ชนิดหนึ่งเป็นครึ่งคนครึ่งนก ท่อนบนเป็นคน ท่อนล่างเป็นนก อีกชนิดหนึ่งมีรูปร่างเหมือนคน เมื่อจะไปไหนมาไหน ก็ใส่ปีกใส่หางบินไป. Kinnon. A legendary creature of which two different species exist, one being half-bird and half-human (upper part human, lower part bird-like), the other having a man-like appearance and a flying motion with wings and tail. กินรี. กินนรเพศหญิง. Kinari. A female kinnon. [According to some other definitions than those given here, kinnon is the generic name, kinari the female, and kingburut the male.]

แก้วสารพัดนึก. แก้วที่เชื่อกันว่า ถ้าผู้ใดมีอยู่แล้ว นึกอะไรได้อย่างใจ. Keow-Sanpat-Neuk. “Wish crystal,” a magic crystal enabling its owner to realize his or her wishes.

ขษีณาศรพ. ผู้สิ้นกิเลสแล้ว หมายถึง พระอรหันต์ (สก. สิ้นไป + กิเลส). Ka-Si-Nasop. A person beyond desire, i.e. an arahant (awakened), a Buddhist saint. (from Sanskrit: beyond desire).

คันธกุฎี. กุฎีที่มีกลิ่นหอม หมายถึง หมู่กุฎีที่สร้างขึ้นเป็นพิเศษสำหรับเป็นที่ประทับของพระพุทธเจ้าที่เชตวัน ตัวคันธกุฎีได้สร้างแยกไว้ต่างหาก ส่วนสิ่งก่อสร้างอื่นที่เห็นเด่นชัดเรียกว่า บริเวณคันธกุฎี. Kantakuti. “Perfumed cell”; the cell that was built as a residence for the Buddha in Jetavana (India).

ครุฑี. ครุฑตัวเมีย. Krutee. A female garuda. (The garuda is the legendary birdlike creature that serves as heraldic emblem of Thailand.)

ฉัทันต์. ๑ ชื่อช้างตระกูล ๑ ใน ๑๐ ตระกูลเรียกว่า ฉัททันตหัตถี กายสีขาวบริสุทธิ์ดั่งสีเงินยวง แต่ปากและเท้าสีแดง. ๒ ชื่อสระใหญ่สระ ๑ ในสระทั้ง ๗ ในป่าหิมพานต์. Chattan. 1 One of the ten families of elephants (see Galawaga). 2 A large pond among the seven ponds of Himmapan forest.

ฉัพพรรณรังสี. รัศมี ๖ ประการ คือ ๑ สีนีละ (สีเขียวเหมือนดอกอัญชัน คือสีน้ำเงินนั่นเอง) ๒ สีปีตะ (สีเหลืองเหมือนหรดาลทอง) ๓ สีโรหิตะ (สีแดงเหมือนแสงตะวันอ่อน) ๔ สีโอทาตะ (สีขาวเงินยวง) ๕ สีมัญเชฏฐะ (สีแสดเหมือนหงอนไก่) ๖ สีประภัสสร (สีเลื่อมพรายเหมือนแก้วผลึก). คือสีที่แผ่ออกจากพระวรกายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า. ธงฉัพพรรณรังสี. ธงศาสนาพุทธ. Chappana-Rangsi. A light of six colours, namely: blue like the flower of the aloes (butterfly pea, blue pea vine), yellow like golden realgar, red like a setting sun, white like a silver plate, orange (“swan’s leg”) like the flower of the Chinese burr or like a chicken comb, and shiny like a crystal. This is the halo emanating from Buddha’s body. Tong-Chappana-Rangsi. “The Six-Colors Beam Flag”: the Buddhist religion’s flag.

ชินาลัย. ที่อยู่ของพระพุทธเจ้า. Chinalay. Abode of the Buddha.

ตบะ. “ความเพียรเครื่องเผาผลาญกิเลส” คือ พิธีข่มกิเลสโดยทรมานตัว. ข้อปฏิบัติ ของพระพุทธศาสนา หมายถึงการทำความเพียรเพื่อกำจัดกิเลสออกจากจิต การรักษาศีล การทำสมาธิ การรักษาธุดงค์ ฯลฯ เป็นตบะทั้งสิ้นความอดทนอย่า. Tapa. “Penance”, i.e. the suppression of desire through physical mortification. In Buddhist religion, it means the evacuation of desire from the mind through the practice of religious precepts, meditation, patience, tudong [taking the road as a form of merit-making and other monk practices], etc.

ทองพระขุน. ขุนเพ็ด, ปลัดขิก,อ้ายขิก. รูปอวัยวะอันเป็นองค์กำเนิดของชาย, รูปของลับของชาย. Tong-Pra-Kun, or Kun-Pet, or Palat-Kik, or Ay-Kik. A carved figure of the masculine genitals [serving as amulet].

ทัณฑิมา. ชื่อนกในพวกสัตว์หิมพานต์ รูปเป็นครุฑถือกระบอง. / ชื่อนกในนิยาย หัวเป็นนกตัวเป็นครุฑ ถือไม้เท้าอยู่ในป่าหิมพานต์. Tantima. A bird in Himmapan forest having the appearance of a garuda holding a club. Other definition: A legendary bird in Himmapan having a birdlike head and the body of a garuda, and holding a staff.

ทางใน. การหยั่งรู้ด้วยพลังจิต โดยปริยายหมายถึงการนึกเดาเอาเอง. Tang-Nai. “The Inner Way,” the foreseeing of things to come through mental exertion; in the figurative sense it means a correct guess.

ทานพ, ทานา. ภูตจำพวกหนึ่ง ซึ่งกล่าวว่าเป็นแทตย์หรืออสูร เป็นศัตรูต่อพวก เทวดา กล่าวว่าเป็นลูกของนางทนุ และพระกัศยป มีจำนวน ๔๐ บ้าง ๑๐๐ บ้าง. Tanop, or Tana. A kind of demons, daityas or asuras, enemies of the devas; they are said to be the offspring of Mother Nang Tanu and Father Pra Katsayop, and number either 40 or 100.

โทหฬะ. ๑ ความปรารถนาของหญิงตั้งครรภ์ ๒ ความแพ้ท้อง. Tohala. 1 Desires of a pregnant woman. 2 Morning sickness (in pregnancy).

ธไนศวรรย์. อิสรภาพเหนือทรัพย์. Tanaisawan. Freedom from riches.

บังสุกุล. เรียกผ้าที่พระภิกษุชักจากศพ หรือที่ทอดไว้หน้าศพ. Bangsukun. The garment worn by a monk, taken from a corpse over which it was laid.

ปลุกผี. นั่งบริกรรมคาถาจนกระทั่งผีลุกขึ้นมาหรือปรากฏกาย เพื่อใช้ให้ไปทําประโยชน์ตามที่ตนปรารถนา หรือเพื่อลนเอานํ้ามันจากคางผีตายทั้งกลม ที่เรียกกันว่า น้ำมันพราย สำหรับดีดให้หญิงหลงรัก. Pluk-Pi. “Call the Ghost,” to recite incantations until a ghost materializes, in order to make it act according to one’s wishes; to collect a certain oil from the ghost of a woman who died giving birth, used to make women fall in love.

ปลุกพระ. บริกรรมคาถาเสกพระเครื่องเพื่อให้เกิดความขลัง. Pluk-Pra. “Call the Blessed,” to recite incantations upon an amulet in order to activate its magic.

ไปศาจี. ๑ ภาษาของผี. ๒ เป็นชื่อภาษาหนึ่งในอินเดีย. Paisatjee. 1 The language of ghosts. 2 A certain language in India.

ผีดิบ. ๑ ศพที่ยังไม่ได้เผา. ๒ ผีที่ยังไม่ได้เผา. Pi-Dip. 1 An uncremated body. 2 Ghost of an uncremated body; undead.

พระผอม, หลวงพ่อผอม. พระพุทธเจ้ารูปปางบำเพ็ญทุกรกิริา. Pra-Pom, or Luang-Po-Pom. Emaciated Buddha, a Buddha image showing the Buddha practising self-mortification.

พระรอด. ชื่อพระเครื่องชนิดหนึ่งของลําพูน. Pra-Rot. An amulet of a kind from the province of Lamphun. [This is the only case I know of a geographical origin for a type of amulet.]

พิสมร. เครื่องรางชนิดหนึ่งรูปสามเหลี่ยมหรือสี่เหลี่ยม ร้อยสาย สำหรับป้องกันอันตราย ม้วนร้อยสลับกับตะกรุด. Pitsamon. An amulet in triangle or square form, made of thread, and used to ward off danger. Can be strung together with takrut. [For a definition of the takrut, and of other amulets, see also my Thai-French Glossaire here]

พุทธังกูร. หน่อพระพุทธเจ้า คือผู้ที่จะได้เป็นพระพุทธเจ้าในภายภาคหน้า. Puttankun. A Buddha child, i.e. a person who will be Buddha in the future.

พุทธันดร. เวลาระหว่างพระพุทธเจ้าองค์หนึ่งกับอีกองค์หนึ่งบังเกิดขึ้น. Puttangon. The time span between one living Buddha and the birth of the next.

มรณภาพ. ความตาย, ตาย (ใช้แก่พระสงฆ์). ex. ชาวพุทธมีความเชื่อว่าพระสงฆ์ที่มรณภาพทั้งผ้าเหลือง จะไปเกิดเป็นพระภูมิเจ้าที่. Moranapap. To die, or death (used for monks). Ex. Buddhists believe that monks who die in their yellow robes will be born as guardian spirits (pra-pum).

มหาธาตุ. พระอัฐิธาตุของพระพุทธเจ้า พระบรมธาตุ หรือ พระบรมสารีริกธาตุ ก็เรียก . เรียกพระสถูปเจดีย์หรือพระปรางค์ที่บรรจุพระบรมธาตุ ว่า มหาธาตุ. Mahatat. A relic of the Buddha. Shrines or pagodas that enclose such relics are called relics temples (wat-mahatat).

มหาอุจ. ดาวพระเคราะห์ที่ทรงคุณสูงเด่น ทําให้เจ้าดวงชะตามีความเจริญรุ่งเรือง. Mahaoot. A planet that confers eminent benefits and makes one’s fate successful.

เมรุพระบุพโพ. เมรุขนาดน้อย สำหรับถวายพระเพลิงพระบุพโพ (น้ำเหลือง) ส่วนใหญ่จะทำที่วัดมหาธาตุ ฯลฯ (ศัพท์พระราชพิธี) Meru-Bup-Po. A small size crematory that serves to cremate the lymph (“yellow water”), mostly used in relics temples (royal ceremonies vocabulary).

ระลึกชาติ. ระลึกถึงความเป็นไปในชาติก่อน. Raleuk-Chat. “Life-Recall,” to remember former lives.

ลองของ. ทดลองดูว่าเครื่องรางของขลังนั้นจะขลังจริงหรือไม่. Long-Kong. To test whether the power of an amulet is effective or not.

วนัปติ. ไม้ใหญ่, พญาไม้, ผีเจ้าป่า. Wanapa. A big tree. A banyan tree, lit. “king of trees.” A spirit of the forest.

ศรภ, ศรภะ. สัตว์ในนิยาย ถือกันว่า มี ๘ เท้า มีแรงมากกว่าช้างและสิงโต. Sarapa. A legendary animal believed to have eight feet and more strength than the elephant and the lion.

สมผุส, สัมผุส. การคำนวณหาองศาทางโหราศาสตร์เกี่ยวกับโลกและดาวพระเคราะห์เล็งร่วมกัน. Somput, or Samput. Astrological computation (evaluating conjunctions between the earth and other planets). [Monks practice it.]

สมพงศ์. การร่วมวงศ์หรือตระกูลกัน (โหร) วิธีคํานวณว่าหญิงชายที่จะเป็นคู่ครองกันมีชะตาต้องกันหรือไม่. / คำนวณวัน เดือน ปีเกิดคู่หญิงชายว่าจะอยู่กินเป็นสุขหรือไม่. Sompong. An astrological practice intended to determine whether a man and woman who are to marry have concurring fates or not. / An astrological examination of the birth dates of future spouses in order to determine whether their home life will be happy or not. [Monk practice it.]

สะลาบ. ผิวของพิมพ์หล่อพระที่แตกออกเป็นกาบเล็ก ๆ เมื่อความร้อนลดลงกะทันหัน. Salap. Small peels that burst out from the mold of an amulet when heat decreases abruptly.

สาลิกา. ชื่อเครื่องรางชนิดหนึ่ง เป็นตะกรุดดอกเล็กๆ อมไว้ในปาก ว่ามีสรรพคุณทำให้คนรัก. Salika. An kind of amulet, which is a takrut of very small size kept in the mouth and believed to make people fall in love with the owner.

สินี. นางผู้มีเนื้อขาว, นางงาม. Sini. A white-skinned woman, a beautiful woman. [The word “fair” in English conveys same both meanings.]

สุธาสินี. ผู้กินอาหารทิพย์ คือ เทวดา. สุธา. น้ำทิพย์, น้ำอมฤต, อาหารทิพย์. Sutasini. One that eats preternatural viands, i.e. a deva. From Suta. Preternatural water, amrit water, ambrosia.

เสกเป่า. Sek-Pao. “Blow the magic,” to consecrate something by breathing on it after pronouncing a religious formula.

โสสานิกะ. ๑ ผ้าทิ้งไว้ที่ป่าช้า. ๒ ผู้อยู่ในป่าช้า. Sosanika. 1 A garment left in a cemetery. 2 A person living in a cemetery [For example I found ภิกษุโสสานิกะ, a monk].

หงส์. นกในนิยายถือว่าเป็นนกในตระกูลสูง มีเสียงไพเราะ เป็นพาหนะของพระพรหม. Hong. A legendary bird of noble lineage, his cry is melodious, and he serves as a vehicle to Brahma. [Has given his name to the swan in Thai language.]

หวอด. ฟองน้ำที่ปลาบางชนิดพ่นไว้สำหรับเก็บไข่. Wot. A nest of clustering bubbles that some species of fishes build by blowing in order to keep their eggs inside. [Known as fish foam.]

แหนง. พิธีทางไสยศาสตร์อย่างหนึ่งที่ทำให้ผู้หญิงไม่ได้แต่งงานตลอดไป. Neng. A black magic ceremony intended to prevent a woman from ever marrying.

เหรา. สัตว์ในนิยายมีรูปครึ่งนาคครึ่งมังกร. Hera. A legendary animal, half-naga half-dragon. [The naga is the famous legendary snake of South Asian lore.]

อนงค์. ผู้ไม่มีตัวตน เป็นชื่อกามเทพ เทวดาองค์นี้ถือธนูและศรทำด้วยดอกไม้. Anong. “Incorporeal being,” a name of Kam-Tep, the Love God, represented with a bow and arrows made of flowers.

อนันตริยกรรม. กรรมที่ให้ผลไม่เว้นระยะ คือ กรรมที่เป็นบาปหนักที่สุด มี ๕ อย่าง คือ ๑. ฆ่าบิดา ๒. ฆ่ามารดา ๓. ฆ่าพระอรหันต์ ๔. ทําให้พระกายพระพุทธเจ้าห้อเลือด ๕. ทําให้สงฆ์แตกแยกกัน. Anantriyakam. The five greatest sins, i.e. 1 to kill one’s father; 2 to kill one’s mother; 3 to kill a saint (arahant); 4 to bruise a Buddha’s body [not a common one, I guess]; 5 to make a monk break its vows.

อภิญญา. ความรู้อย่างสูง, ความรู้ยิ่งในพระพุทธศาสนามี ๖ อย่าง คือ ๑. อิทธิวิธิ แสดงฤทธิ์ได้ ๒. ทิพโสต หูทิพย์ ๓. เจโตปริยญาณ รู้จักกำหนดใจผู้อื่น ๔. ปุพเพนิวาสานุสติญาณ ระลึกชาติได้ ๕. ทิพจักขุ ตาทิพย์ ๖. อาสวักขยญาณ รู้จักทำอาสวะใ. Apinya. “The Highest Forms of Wisdom,” in the Buddhist religion there are six: 1 ability to perform magic deeds; 2 clairaudience; 3 detecting others’ intentions; 4 recalling former lives; 5 second sight or clairvoyance; 6 overcoming desire.

อรหัน. ๑ ชื่อสัตว์ในนิยาย มี ๒ เท้า มีปีกคล้ายนก หัวคล้ายหัวคน. ๒ ผู้วิเศษ. Orahan. 1 A legendary animal having two feet, and wings, and a man-like face. 2 A wizard.

อัมพุชินี. สระบัว,หนองบัว. Ampuchini. A lotus pond.

โอปปาติกะ. ผู้เกิดผุดขึ้นโดยไม่ต้องอาศัยพ่อแม่ อาศัยอดีตกรรมได้แก่เทวดา พรหม สัตว์นรก เปรต อสุรกาย อุปปาติกะ ก็เรียก. Oppatika. Creatures born without the intervention of parents, and having no past karma; a name applied to devas, Brahma, hell beasts, evil spirits, and asuras. [Included in the devas are garudas and nagas, of which only some kinds, however, are born oppatika.]

Sources: Mainly Sanook and Longdo online dictionaries. The English transcription of Thai words is my doing, as well as the English translation of definitions. My personal comments are to be found inside the symbols [].

November 2014

This is a supplement to the Thai-French Glossaire here.

Glossaire thaï (Contribution à l’étude des croyances et pratiques en Thaïlande)

En tant que poète, je suis attiré par les aspects de cultures étrangères, légendes, magie, sciences occultes, qui entrent, du point de vue rationaliste, dans la rubrique des superstitions. Eu égard à l’amour-propre, j’aurais cependant trop de scrupules à n’y voir qu’un passe-temps de collectionneur, qui accumule les micrologies ethnographiques comme d’autres, de manière moins pédante, rapportent de leurs excursions touristiques les productions de l’art local qu’ils sont vivement sollicités d’admirer à chacune de leurs étapes. Qui plus est, en tant que philosophe (ce n’est pas être présomptueux que de se dire philosophe, à savoir de prétendre, non pas d’avoir trouvé la sagesse, mais de la rechercher, car, selon l’étymologie, et non selon les titres, qui n’est pas philosophe ?), je suis toujours tenté de rejeter tout cela dans le domaine des fables puériles et je dissimule mal mon impatience pour les recherches du poète. Le poète irrite le philosophe, le philosophe paralyse le poète.

Fables puériles, car ne sommes-nous pas au temps de la Religion dans les limites de la simple raison? Les croyants méprisent ou affectent de mépriser les exorcismes et les divinations de leurs églises à des époques anciennes et révolues, ils sont les premiers à blâmer ces superstitions, qui seraient leur religion mal entendue et dévoyée. Le surnaturel a disparu ou est devenu abstrait, les rituels sont dépourvus de valeur intrinsèque, arbitraires, la loi morale s’est dégagée du pittoresque et règne dans l’air pur des finalités dernières de l’humanité. Le besoin de la raison, et ce sentiment de l’absurde dont parlait déjà Kant pour s’opposer aux conclusions du matérialisme, qui donnèrent l’impulsion à sa philosophie pratique, disposent notre temps et les temps à venir en faveur de l’avènement d’une religion universelle purement morale.

Or, si Kant propose le christianisme comme étant, à sa connaissance, la religion la plus appropriée pour, une fois dépouillée de son ritualisme, de son surnaturalisme dogmatique et de ses superstitions, servir de religion universelle ainsi entendue, il s’en faut de beaucoup que le bouddhisme puisse être sans plus de considération écarté du cercle des prétendants légitimes à ce titre. L’importance que ce dernier attache à la conscience individuelle, son indifférence relative aux rites et aux dogmes, sa tolérance sont bien connus de nous et le désignent naturellement à l’accomplissement d’un tel destin. Admettre cette possibilité reviendrait toutefois à considérer comme hasardés des pans entiers du criticisme kantien dans sa dimension pratique (par exemple quant au fait que le besoin de la raison évoqué plus haut implique le postulat d’un Être suprême créateur du monde).

Le présent glossaire a pour objet d’éclairer quelques aspects d’une culture nationale bouddhiste. Il apporte, concernant le bouddhisme, un démenti apparent au paragraphe précédent, mais il est parfois bon, avant de mobiliser l’ensemble de ses ressources intellectuelles dans la défense d’une cause, de ne rien négliger pour exposer tout ce qui peut sembler la desservir, car c’est l’indice d’une conviction loyale et sereine.

Mes principales sources sont le dictionnaire en ligne Longdo, qui réunit plusieurs lexiques sous un même moteur de recherche, le dictionnaire thaï-français de Praewpayom Booyapaluk, et le dictionnaire thaï-anglais-allemand de Josef Rohrer.

Il n’existe pas de transcription unique du thaï. Je recours ici à une transcription personnelle simplifiée, la plus phonétique possible (ainsi, “eu” se lira comme dans “feu” en français, etc.).

Glossaire

กระสือ. ผีชนิดหนึ่งที่ถือว่าเข้าสิงในตัวผู้หญิง ชอบกินของโสโครก, คู่กับกระหัง ซึ่งเข้าสิงในต้วผู้ชาย.
มักออกหากินกลางดืนและไปแต่หัวกับตับไตไส้พุง ส่วนร่างกายคงทิ้งไว้ที่บ้าน เวลาไปจะเห็นเป็นดวงไฟดวงโตมีแสงสีเขียวเรืองวามๆ.
Krasseu. Fantôme qui prend possession du corps d’une femme et aime à se repaître d’immondices. Elle fait la paire avec le krahang, qui prend le corps d’un homme. Le plus souvent, elle sort la nuit pour se nourrir, elle a alors l’aspect d’une tête volante d’où pendent les viscères ; les autres parties de son corps restent où elle réside. Elle a parfois l’apparence d’une grosse boule de feu de couleur verte.

สมิง. เสือที่เชื่อวา่เดิมเป็นคนที่มีวิชาอาคมแก่กล้าแล้วต่อมาสามารถจำแลงร่างเป็นเสือใด้ หรือเสือที่กินคนมากๆ เข้า เชื่อกันว่าวิญญาณคนตายเข้าสิง ต่อมา สามารถจำแลงร่างเป็นคนได้.
Saming. Tigre dont on pense qu’il a été un habile magicien ayant le pouvoir de se transformer en cet animal, ou bien : tigre qui a dévoré de nombreux hommes, dont les esprits viennent alors le hanter de sorte qu’il est capable de prendre une apparence humaine.

ผีปอบ, ปอบ. ผีชนิดหนึ่งเชื่อกันว่าอยู่ในตัวคน กินตับไตไส้พุงจนหมด แล้ว ออกมาไปคนนั้นก็ตาย.
Pipop ou Pop. Fantôme qui entre dans le corps des gens pour leur dévorer les entrailles. Quand il ne lui reste rien à manger, il quitte le cadavre.

กองกอย. ผีชนิดหนึ่ง เชื่อกันว่ามีตีนเดียว ไม่มีสะบ้าหัวเข่า จึงต้องเดินเขย่งเกงกอย ชอบออกมาดูดเลือดที่ห้วแม่เท้าของคนที่นอนหลับพักแรมในป่า.
Kong-koï. Fantôme vampirique n’ayant qu’un pied et pas de rotule si bien qu’il doit marcher sur la pointe de son pied unique. Il a l’habitude de sucer le sang de ceux qui passent la nuit en forêt, par le gros orteil.

ฉมบ, ชมบ, ทมบ. ผีผู้หญิงที่ตายในป่า และสิงอยู่ในบริเวณที่ตาย มีรูปเห็นเป็นเงาๆ แต่ไม่ทำอันตรายใคร.
Chamop ou Tamop. Fantôme d’une femme morte en forêt et qui hante les environs du lieu de sa mort. Son apparence est floue, relativement indistincte. Elle n’attaque personne.

เวตาล. ผีจำพวกหนึ่ง ชอบสิงอยู่ในป่าช้า, นักปราชญ์ที่ไม่ได้ถ่ายวิชาให้ใครตายไปแล้ว เป็นผีชนิดนี้.
Wétann. Fantôme qui hante les cimetières. Les sages qui meurent sans avoir transmis leur savoir deviennent des fantômes de ce type. (Du sanskrit vetala)

ผีนางรำ. นางรำคืหญิงผู้แสดงการร่ายรำ.
Pi-nang-ram. Fantôme d’une danseuse traditionnelle thaïe.

โขมด. ชื่อผีชนิดหนึ่งเป็นผีป่า จะเห็นเป็นแสงเรืองวาวเวลากลางดืน.
Komott. Fantôme de la forêt qui apparaît sous l’aspect d’une vive lumière dans la nuit ; feu-follet.

เบื้อ. สัตว์ในนิยายเล่ากันว่ามีรูปร่างคล้ายคน แต่ไม่มีสะบ้าหัวเข่า พูดไม่ได้ มีคนเมือนลิง พบในป่าทางภาคอีสานของไทย.
Beu-a. Animal légendaire dont il est dit qu’il aurait une apparence semblable à celle d’un homme, à ceci près qu’il n’a pas de rotules et est couvert de poils comme un singe. Il ne parle pas. On le rencontre (sic) dans les forêts du nord-est de la Thaïlande.
(Les adeptes de la cryptozoologie ont-ils répertorié, et recherchent-ils, cette variété tropicale du Yéti ?)

แมววิเชียรมาศ.
Méo-wichian-matt. Le chat siamois est le “chat diamant et or”, l’or et le diamant étant désignés, qui plus est, par leurs noms poétiques et non par leurs noms courants. Un beau nom pour un bel animal.

เหล็กไหล. โลหะชนิดหนึ่งเชื่อกันว่าเอาไฟเทียนลนก็ไหลย้อยออกได้.
Lék-laï. Type de métal susceptible de fondre à la flamme d’une bougie.
La définition est un peu sommaire et pourrait désigner un vulgaire alliage de plomb. Il s’agit en fait d’un métal magique, dont les bonzes versés dans la pratique alchimique font des amulettes. Cette pratique est si répandue qu’un film est sorti, il n’y a pas longtemps, sur L’homme lék-laï, un super-héros tout ce qu’il y a de moderne qui bénéficie des pouvoirs de ce métal (titre anglais du film: Mercury Man).

หุ่นพยนต์. รูปที่ผู้ทรงวิทยาคมเอาวัตถุมาผูกขึ้นแล้วเสกเป่า ให้เป็นเหมือนรูปที่มีชีวิต.
Houn-payonn. Figure ou figurine à laquelle ont donné vie des incantations ; golem.

กระบี่กระบอง. ชอื่การเล่นชนิดหนึ่ง ต่อสู้กันด้วยกระบี่และกระบอง.
Krabi-krabong. Art martial traditionnel pratiqué avec des épées et des bâtons.

เกมสู์มังกรน้อยพ่นฟองบู่มๆ.
Mangkonn-noï-ponn-fong-boum-boum. Petits dragons soufflent des bulles boum boum (Bubble Bobble). (Pfff…)

กิ้งก่ายักษ์. ไดโนเสาร์
King-ka-yak. Ce mot, qui signifie littéralement “caméléon géant” ou “dragon géant” (ou bien encore “dragon-yaksa”) et qui a été donné à un type de reptile existant, peut aussi servir à désigner les dinosaures. La langue islandaise recourt à un système comparable : risaeðla veut dire “lézard géant”. Il s’agit dans les deux cas, plutôt que de recourir au grec (“lézard terrible”), de créer le terme à partir du lexique national.
En thaï, on a procédé de cette manière à partir du sanskrit/pali pour toute une série d’inventions occidentales ; de même que “téléphone”, “microscope” etc. sont des mots communs aux langues européennes qui dérivent du grec, leurs équivalents dérivant du sanskrit/pali sont communs à plusieurs langues d’Asie du Sud-Est, le thaï, le khmer, sans doute d’autres. Cette méthode est tombée en désuétude à la fois en Europe et en Asie du Sud-Est. L’usage de l’anglais s’est banalisé, et le terme le plus courant aujourd’hui pour désigner en thaï un dinosaure, peut-être aussi en raison de l’autre sens de king-ka-yak signalé plus haut, est la pure et simple transcription du mot anglais : “daïnosao” ไดโนเสาร้.

รักยม. ของขลังอย่างหนึ่ง เป็นรูปตุ๊กตาเด็กเล็ก ๒ ตัว ทำด้วยไม้รักและไม้มะยม เชื่อว่าทำให้เกิดเมตตามหานิยม.
Rak-yom. Amulette ayant l’apparence d’un petit enfant à deux têtes, en bois d’arbre à laque et de groseillier à maquereau, et qui a le pouvoir de faire aimer passionnément celui qui la porte.
Je subodore un ou plusieurs jeux de mots dans l’affaire. Le nom de l’arbre à laque est maï-rak, c’est-à-dire “bois d’amour”. Le groseillier à maquereau se nomme maï-mayom. On trouve dans le nom de l’amulette, en plus de rak (amour), yom, qui peut signifier jumeau, d’où les deux têtes de la figurine. Il existe aussi un bois maï-yom.
Enfin, j’ai traduit le pouvoir de cette amulette en interprétant le texte d’après ce que je crois savoir de son usage (superstitieux) parmi la population, mais à vrai dire le texte est assez peu explicite et pourrait aussi vouloir dire que cette amulette aide celui qui la porte à pratiquer l’amour du prochain…

ลูกกรอก. ลูกคนหรือลูกสัตว์มีแมวเป็นต้นที่ตายตั้งแต่อยู่ในครรภ์หรือในท้อง มีร่างกายครบบริบูรณ์ แต่ขนาดเล็ก เชื่อกันว่าจะให้คุณแก่เจ้าของ หรือบางทีก็ใช้เป็นเครื่องรางของขลัง.
Louk-krok. Fœtus humain ou animal, notamment de chat, mort dans le ventre de sa mère. Le corps est complet mais de petite taille. On croit qu’il apporte des bénédictions à celui qui le possède et peut parfois servir d’amulette.

ปลัดขิก, ขิก. รูปจำลองอวัยวะเพศชาย มักทำด้วยไม้ ใช้เป็นเครื่องรางของขล้ง.
Palatt-kik ou Kik. Image de phallus en bois servant d’amulette.
(D’où le français kiki ? Pfff…)

ตะกรุด. เครื่องรางอย่างหนึ่ง ทำด้วยโลหะหรือใบลานเป็นต้น โดยปรกดีลงคาถาอาคม แล้วม้วนเป็นรู้ปกลมยาวและกลวง.
Takroutt. Amulette cylindrique en métal ou en parchemin inscrite de formules magiques.

ลูกอม. ลูกกลมๆ ทำด้วยของต่างๆ ใช้อมเป็นเครื่องราง.
Louk-om. Bille pouvant être composée de matériaux divers et qui, placée dans la bouche, sert d’amulette.
On donne aussi ce nom aux bonbons de forme ronde.

ฮวน. ๑ ป่าเถื่อน ๒ คำจีนในไทยเรียกหมายถึงคนไทย.
Huann. 1. Non civilisé. 2 Terme emprunté au chinois et servant à désigner les Thaïs (ce que je comprends comme étant un terme dont les Chinois de Thaïlande se servent pour désigner les Thaïs).
L’Occidental qui a l’idée d’apprendre le thaï ne doit pas s’attendre à ce que sa démarche suscite de l’intérêt en Thaïlande même. S’il prend des cours auprès d’une société privée à Bangkok, ses enseignants seront à coup sûr des Sino-Thaïs, et il s’entendra peut-être demander candidement, comme à moi-même, pourquoi il n’apprend pas plutôt le chinois. Les vendeurs de rue, chauffeurs de taxi et autres viennent pour la plupart de la campagne et n’ont pas comme langue maternelle le thaï, mais un dialecte lao, khmer, issan… S’il parle à des bonzes, ils l’inviteront à se plonger dans l’étude du pali, la langue sacrée du bouddhisme théravada, dans laquelle ils sont tous versés et qu’ils enseignent. Vous êtes prévenus.

อั้งยี่. สมาคมลับของชาวจีน.
Ang-yi. Société secrète chinoise.

ก๊ก. โยงใยของสมาคมลับ.
Kok. Réseau, connections d’une société secrète.
P. Boonyapaluk donne de ce mot les définitions suivantes: “association, bande, cabale, clan, clan chinois, clique”.

จ๊อย.
Tioï. Unité d’opium, valant 1,6 kilogramme (P. Boonyapaluk).

สาธุการ. ชื่อเพลงหน้าพาทย์ที่สำคัญยิ่ง ใช้บรรเลงในพิธีกรรมเมื่อบูชาหรืออัญเชิญพระรัตนตรัย เทพยดา สิ่งศักดิ์สิทธิ์ และใช้เพื่อแสดงกิริยาน้อมไหว้.
Satou-kann. Musique cérémonielle très importante jouée pour appeler la propitiation des Trois Joyaux (Bouddha-Dharma-Sangha), des divinités, des objets sacrés, exprimant une salutation polie et déférente.
On peut en écouter sur YouTube (copier/coller le mot thaï ci-dessus), et c’est plutôt rébarbatif.

เจโตปริยญาณ. รู้จักกำหนดใจผู้อื่น.
Tié-to-pariya-yann. Connaissance des pensées et intentions d’autrui.
Le témoignage d’un cas de lecture mentale de pensées par un bonze, d’origine occidentale, vivant en Thaïlande est donné par l’écrivain italien Arnaldo Fraccaroli dans son récit de voyage Il Budda di smeraldo (Mondadori 1935, p. 215). En l’occurrence, ce bonze put connaître mentalement et dire le nom de son interlocuteur dont il n’avait jamais entendu parler et qu’il voyait pour la première fois. Interrogé sur la manière dont cela pouvait être possible, il répondit que ce nom lui était venu à l’esprit spontanément, dans un éclair d’inspiration.

บุพเพนิวาสานุสติญาณ. ความรู้เป็นเครื่องระลึกได้ถึง ขันธ์ที่อาศัยอยู่ในก่อน, การระลึกชาติได้.
Boup-péniwassanoutsa-tiyann. Connaissance de ce que l’on a été et où l’on a vécu dans ses vies antérieures, connaissance de ses vies antérieures.
Ce qui se traduit parfois par rétrocognition.

บุพเพสันนิวาส. การเคยเป็นเนื้อคู่กัน, การเคยอยู่ร่วมกันในชาติก่อน.
Boup-péssan-niwatt. Le fait de s’être aimés dans une vie passée, le fait d’avoir été unis dans une vie antérieure.

อพพะ. ชื่อจำนวนนับอย่างสูง เท่ากับโกฏิยกกำลัง ๑๑.
Apapa. Nombre de valeur élevée, égal à dix millions à la puissance onze.

อักเษาหิณี. จำนวนนับอย่างสูง คือ ๑ มีศูนย์ตาม ๔๒ ตัว.
Aksaohini. Nombre élevé: un suivi de quarante-deux zéros.
Ce sont deux exemples des connaissances numériques héritées de l’antique culture sanskrite par les civilisations du bouddhisme théravada. Les nombres élevés permettaient notamment de computer la valeur des cycles du temps. D’après M. Eliade, la durée de vie de Brahma est de 311.000.000.000.000 d’années (veille et sommeil), ce qui est encore peu relativement à la valeur d’aksao-hini.

ชยกุญชร. ช้างสึก.
Chaï-koun-chonn. Éléphant de guerre.
Les éléphants de guerre nous sont connus par les récits de Quinte-Curce et d’autres sur les conquêtes d’Alexandre et ses batailles contres les armées de l’Inde. Ils sont un élément familier de l’histoire de l’Asie du Sud-Est.

โจมทัพ. ชื่อช้างศึกพวกหนึ่ง มีหน้าทีเข้าโจมตีข้าศึก.
Tiom-tap. Bataillon d’éléphants de guerre, dont la fonction était de charger contre l’ennemi.

ปรวด. หมอช้าง.
Prouatt. Médecin pour éléphants.

หมอเฒ่า. ผู้มีความรู้ทางคชศาสตร์ และเป็นหัวหน้าในการจับช้าง.
Mo-tao. Personne versée dans la connaissance des éléphants (un champ d’étude à part entière nommé kok-satt, คชศาสตร์) et experte dans le domaine de leur capture (pour domestication).
Il existe une littérature rituelle adressée aux éléphants ainsi capturés, par laquelle on s’excuse, dans des poèmes, de les éloigner de leur forêt natale, tout en dépeignant les avantages et les douceurs de la vie au milieu des hommes (les éléphants de guerre n’existent plus).

ช้างน้ำ. สัตว์ในนิยาย มีรูปร่างเหมือนช้าง มีงวงและงาคล้ายช้าง หางเป็นปลา.
Chang-nam. “Éléphant des eaux” : animal légendaire qui a le corps d’un éléphant, une trompe et des défenses comme celles de l’éléphant, et une queue de poisson.

รังควาน. ๑ ผีตายร้ายที่สิงอยู่ในกายคนใด้ ๒ ผีที่ประจำช้างป่า.
Rang-kwann. 1. Fantôme malfaisant qui peut entrer dans le corps des gens. 2 Esprit attaché à un éléphant sauvage (d’où, je pense, certaines connaissances occultes exigées, à l’origine, du mo-tao, voir supra, comme l’indique déjà son nom, qui comporte le terme หมอ “mo”, souvent traduit par “guérisseur” et qui s’emploie en général pour toute personne disposant de pouvoirs occultes : astrologues/mo-dou, exorcistes/mo-pi…).

Septembre 2013

Si vous êtes intéressé(e) par la Thaïlande, la langue et la culture thaïes, n’hésitez pas à visiter le site de l’Association culturelle franco-thaïe (ACFT), pour connaître ses activités.

Couverture du magazine Mè-Nak / แม่นาค

Couverture du magazine Mè-Nak / แม่นาค

Voir aussi le Glossaire de l’occulte malais

Enregistrer

Enregistrer

Enregistrer

Enregistrer