Category: Thaï/ไทย

Last Stop Is the Graveyard: More Thai Buddhist Aphorisms

As a sequel to my translations of some Proverbs I like by Buddhadasa Bhikkhu (last post: Proverbs VIII), here are some Buddhist aphorisms or maxims found on the website of Wat Traphang Thong, a Buddhist temple in Sukhothai, Thailand.

Some maxims on this webpage are in Buddhadasa’s booklet too; I have not translated these again but in a few cases I have translated aphorisms that are variants of proverbs found in Buddhadasa. Later, in the comments section of this post, I’ll put parallel versions together to show that proverb-making can have a “variations on a consistent theme” component. As to reliability of the sources, a book published under Buddhadasa’s name is certainly neither more nor less relevant than a Sangha temple’s webpage; all these thoughts are of authentic Thai Buddhist coinage. The translations are my sole responsibility.

One word on the title of this post. It is my translation of one of the aphorisms. Although Buddhists do not bury their dead but cremate them, they too have cemeteries, where they lay ash-filled urns either in holes dug in the earth or in walls or other constructions. Therefore, I think the words “grave” and “graveyard” are apt to describe such Buddhist places even though we are not talking of buried full bodies.

*

เรื่องภายในย่อมสำคัญกว่าเรื่องภายนอกตน
Inner matters are more important than external matters.

คนที่รู้เพียงเปลือกนอกย่อมสู้คนที่รู้ถึงแก่นไม่ได้
A person who only knows the outer shell cannot compete with one knowing the essence.

อดีต คือความฝัน ปัจจุบัน คือภาพมายา อนาคต คือความไม่แน่นอน
The past is a dream, the present an illusion, the future uncertain.

คิดก่อนทำ อดทนไว้ พึงอภัย
Think before doing, endure, forgive.

ไม่มีอะไรเป็นของเรา แม้แต่ตัวของเราเอง
Nothing belongs to us, not even our self.

โกงคนอื่น เหมือนจุดไฟเผาตัวเอง
Cheating others is like setting oneself on fire.

อย่าระแวงคนอื่น ยิ่งกว่าระวังตัวเอง
Don’t be suspicious of others, instead be cautious of yourself.

ชีวิตไม่พอกับตัณหา เวลาไม่พอกับความต้องการ
Life is not enough for lust, time not enough for desire.

ที่พักครั้งสุดท้าย คือป่าช้า
Last stop is the graveyard.

ถ้าท่านกล้าเกินไป ท่านจะทำอะไรไม่สำเร็จ
If you are too bold, you won’t achieve anything.

ถ้าท่านกล้าจนเกินงาม ท่านจะพบกับความเดือดร้อน
If you are too bold, you will meet with hardships.

ถ้าท่านขาดความพอดี ท่านจะพบกับความทุกข์อย่างมหันต์
If you lack moderation, you will meet with great suffering.

ถ้าท่านขาดความยังคิด ชีวิตทั้งชีวิตจะหมดความหมาย
If you lack thinking, this whole life will be devoid of meaning.

ถ้าท่านมีความพอดี ท่านจะเป็นเศรษฐีในเรือนยาจก
If you have moderation, you’ll be like a rich man in the poor man’s house.

ถ้าท่านมีแต่ความงก ท่านจะเป็นยาจกในเรือนเศรษฐี
If you only feel greed, you’ll be like a beggar in the rich man’s house.

ถ้าท่านคิดถึงความหลัง ท่านจะพบรังแห่งความเศร้า
If you miss the past, you’ll meet with the hive of sorrow.

ถ้าท่านหวังพึ่งแต่คนอื่น ท่านจะต้องกลืนน้ำตาตัวเอง
If you rely on others, you’ll have to swallow your tears.

ถ้าพูดโดยไม่คิด เท่ากับพ่นลมพิษใส่คนอื่น
Talking without thinking is like spitting venom at others.

ถ้าจริงจังกับโลกเกินไป จะต้องตายเพราะความเศร้า
If you are too serious about this world, you’ll die of sorrow.

ถ้าต้องการความเป็นอิสระ ให้พยายามชนะใจตัวเอง
If you want to be free, attempt to triumph over your own heart.

ถ้าไม่รู้จักความทุกข์ จะพบกับความสุขได้ที่ไหน
If you don’t know suffering, where can you find happiness?

ถ้าไม่ยอมปล่อยวาง จะพบกับความว่างได้อย่างไร
If you refuse to detach yourself from things, how will you find emptiness?

ถ้าหาความสุขจากความมัวเมา ท่านกำลังจับเงาในกระจก
When you look for happiness in intoxication, you are grasping your reflection in the mirror.

ถ้าอยากเป็นคนงาม อย่าวู่วามโกรธง่าย
If you want to be handsome, don’t flare up in anger easily.

ถ้าอยากเป็นคนนำสมัย อย่าทำลายวัฒนธรรม
If you want to be modern, don’t destroy civilization.

ถ้าอยากเป็นคนมีเกียรติ อย่าเหยียดหยามคนอื่น
If you want to be honored, don’t humiliate others.

ถ้าอยากเป็นคนความรู้ อย่าลบหลู่อาจารย์
If you want to be knowledgeable, don’t insult the teacher.

ถ้าอยากเป็นคนมีอำนาจ อย่าขาดความยุติธรรม
If you want to have power, don’t disregard justice.

ถ้าอยากเป็นคนดัง อย่าหวังความสงบ
If you want to be someone conspicuous, don’t hope for quiet.

อย่าทำตัวให้เด่น โดยการสร้างหนี้ให้ตัวเอง
Don’t make yourself conspicuous through debts.

การทำความดี มีได้ทุกโอกาส ความประมาททำให้พลาดจากความดี
Opportunities for doing good are never missing, carelessness will make you stray from the good.

ความดี ให้ความอิ่มใจในเบื้องหลังให้ความสมหวังในเบื้องหน้า
Goodness brings satisfaction from the past and hope in the future.

ความชั่ว ให้ความขุ่นใจในเบื้องหลังให้ความผิดหวังในเบื้องหน้า
Evil brings frustration from the past and disappointment in the future.

ไม่ยินดีในสิ่งที่ตนได้ ไม่พอใจในสิ่งที่ตนมี เป็นคนอาภัพอับโชคที่สุด
Not pleased with what they can, unsatisfied with what they have: most unfortunate beings.

ถ้ากล้าจนเกินงาม จะพบรักความเดือดร้อน
If you are too bold, you will fall in love with trouble.

ถ้าทำมักง่าย จะวุ่นวายภายหลัง
If it’s easy, it will cause travails later.

ถ้าทำใจร้อน จะร้อนใจภายหลัง
If you are impatient, later you will worry.

เห็นโทษในสิ่งที่ตนได้ เห็นภัยในสิ่งที่ตนมี คือความเป็นอิสระในโลก
To see the evil in what you can, to see the perils in what you have, this is to be free in this world.

ถ้าสบายเมื่อหนุ่ม จะกลุ้มใจเมื่อแก่
If you had it easy when young, when you’re old it will hard.

ถ้าทำตามใจชอบ จะได้รับสิ่งที่ไม่ชอบใจ
If you do as you like, you’ll get what you don’t like.

ถ้าทำบาปแลกบุญ จะขาดทุนเรื่อยไป
If you sin for merit, you will lose on and on.

อย่าทำตัวให้เด่นกว่างาน จงพยายามทำงานให้เด่นกว่าตัว
Don’t make yourself more outstanding than the job, try to work to be more outstanding than yourself.

อย่าทำบ้านให้แข็งแรงกว่าพื้นฐาน จงทำพื้นฐานให้แข็งแรงกว่าบ้าน
Don’t build the house stronger than the foundation, build the foundation stronger than the house.

อย่าพยายามทำสิ่งที่ได้ให้เท่ากับใจ จงพยายามทำใจให้เท่ากับสิ่งที่ได้
Don’t try to make things equal to your heart, try to make your heart equal to things that can be made.

แสวงลาภจากการงาน ดีกว่าบนบานบวงสรวง
To seek fortune from work is better than from prayers at the altar.

ไม้เท้าของคนเฒ่า ดีกว่าลูกเต้าอกตัญญู
An old man’s cane is better than children’s ungratefulness.

ปิดปากไว้ไม่พูดจา ดีกว่านินทาเพื่อนบ้าน
Not talking is better than gossiping about neighbors.

ยอมลำบากเมื่อหนุ่ม ดีกว่าจะกลุ้มเมื่อแก่
Suffering when young is better than worrying when old.

อยู่คนเดียวอย่างสงบ ดีกว่าคบคนพาล
To be alone in peace is better than to make friends with rogues.

คอยตักเตือนตัวเอง ดีกวาเพ่งโทษคนอื่น
To keep admonishing oneself is better than to blame others.

ยอมลำบากเมื่อตอนต้น ดีกว่ายากจนทีหลัง
To be poor when young is better than to become poor.

ชีวิตคือการต่อสู้ จงเป็นอยู่ด้วยความอดทน
Life is a struggle, you must be enduring.

ถ้าตกอยู่ใต้อำนาจยาเสพติด เท่ากับเผาชีวิตทั้งเป็น
Falling into the power of drugs is like burning alive.

อำนาจวาสนา คือที่มาของความกังวล
The power of fate is a cause of worry.

โลกจะลุกเป็นไฟ เพราะใจขาดธรรมะ
The world will set on fire because of lack of morality.

ชีวิตจริง ไม่เหมือนฝัน
In truth life is not like dreams.

ประชาธิปไตยตามใจว่า คือที่มาแห่งความวุ่นวาย
Do-as-you-please democracy is a source of chaos.

คนไม่เคารพกฎหมาย เหมือนวัวควายไม่มีคอก
People without law are like cattle without stalls.

ดูบ้านเมืองดูที่ความสะอาด ดูประชาชาติดูที่ความสามัคคี
When examining a house, look at cleanliness; when examining a nation, look at harmony.

ดูหญิง ดูที่ความอาย ดูชาย ดูที่ความกล้าหาญ
When considering a woman, look at modesty; when considering a man, look at courage.

ดูพระ ดูที่กิจวัตร ดูคฤหัสถ์ ดูที่ความขยัน
Examining monks, look at routine; examining laymen, look at diligence.

เพ่งโทษตนเป็นบัณฑิต เพ่งความผิดคนอื่นเป็นพาล
To blame oneself is of a wiseman, to blame others is of thugs.

เห็นคุกเป็นบ้าน สุราบานเป็นเพื่อน บ้านเรือนเป็นศาลา คือที่มาของความวิบัติ
To see prison as accommodation is to see liquor as a friend; when a private dwelling is a city hall, it’s a cause of disaster.

ความสุขโลกีย์ มีได้ชั่วคราว ความสุขยืนยาว ต้องเข้าหาธรรม
Worldly happiness is temporary, sustainable happiness must find dharma.

ถ้าจะทำงานเพื่อศาสนา อย่าแสวงหาอามิส
If you work for the religion, don’t look for enticement.

อยากให้ไทยคงเป็นไทย อย่าทำลายวัฒนธรรม
If you want that Thai be Thai, don’t destroy the culture.

ความวิบัติของชาติ คือผู้มีอำนาจแตกสามัคคี
One person with the power to break up unity is the ruin of the nation.

เป็นทุกข์เพราะความจน ดีกว่าทนทุกข์เพราะเป็นหนี้
To suffer from poverty is better than to suffer from indebtedness.

ประดับกายด้วยความดี มีราศีกว่าประดับเพชร
Adorning the body with goodness makes more sparkles than with diamonds.

ฆ่าสัตว์ได้โทษ ฆ่าความโกรธได้บุญ
Killing life gets punishment, killing anger gets reward.

อยากจะหนีความทุกข์ อย่าหวังความสุขทางกาย
If you want to avoid suffering, don’t hope for happiness in the body.

อยากเป็นชายจริงหญิงแท้ อย่าเปลี่ยนแปรประเพณี
If you want to be authentic men and women, do not change tradition.

คุณค่าของสัตว์อยู่ที่กาย คุณค่าหญิงที่ชายอยู่ที่ความประพฤติ
The value of an animal is in its body, the value of a woman for a man is in her good behavior.

ภัยใหญ่ของชีวิต คือความคิดลุ่มหลง
Infatuation is the great peril of this life.

ถ้าไม่อยากให้ผิดหวัง ให้ระวังอย่าโลภ
If you don’t want to be let down, be wary of the greed in you.

ถ้าไม่อยากจะเศร้าโศก ให้มองโลกเป็นอนิจจัง
If you don’t want to be sad, look at the world as impermanent.

เจริญทางวัตถุ จะคุกรุ่นเป็นไฟ เจริญทางจิตใจ จะแจ่มใสสงบ
Material progress is a smoldering fire, mental progress is cool and quiet. [In Thailand, where the weather can be very hot, coolness has very positive connotations.]

ความสุขแบบชาวโลก มีทุกข์โศกเป็นผล ความสุขอริยชน มีผลเป็นความสงบ
Happiness of the worldly turns out to be suffering, happiness of the noble minds results in quiet.

เลิกเห็นแก่ตัวได้เมื่อไร จะสุขใจเมื่อนั้น
When you stop being selfish, you’ll be happy.

ไม่ทำการงาน คบอันธพาล มั่วสุขสำราญ ไม่นานหมดตัว
Who doesn’t work mixes with thugs, who carouses is soon exhausted.

หวังได้ทรัพย์จากการพนัน คือความเพ้อฝันของคนสิ้นคิด
Hoping to make a wealth from gambling is the dream of the desperate.

ปัญหาเศรษฐกิจและจิตใจ ต้องแก้ไขพร้อมกัน
Economic and mental problems must be solved together.

ทางพัฒนาที่ถูกทาง คือการเสริมสร้างคนดี
The right way for development is to support good people.

ดูคนดี ดูที่การกระทำ ดูผู้นำ ดูที่การเสียสละ
Looking for good people, look at the acts; looking for leaders, look at the sacrifices.

ศัตรูของประเทศชาติ คือประชาราษฎร์ขาดสามัคคี
The enemy of the nation is a people without harmony.

ชีวิตที่ยุ่งยาก เพราะมีความอยากมากเกินไป
Life is difficult because of too much desire.

หมั่นนึกถึงความตาย คืออุบายแห่งความไม่ประมาท
To think of death is a means to avoid carelessness.

คนเกียจคร้านไม่ทำงาน เป็นคนพิการสากล
Lazy people do not work, they suffer from overall disability.

คนที่หวังพึ่งโชคชะตา เป็นคนปัญญาอ่อน
People who rely on fate have soft brains.

คนที่ท้อถอยเบื่อหน่าย เป็นคนตายก่อนหมดอายุ
Weary people are dead before their time.

คนที่มัวเมาเอาแต่เงิน จะห่างเหินจากญาติมิตร
People intoxicated with money estrange themselves from relatives and friends.

กินเหล้าเพื่อเข้าสังคม เป็นค่านิยมที่ผิด
Drinking to socialize is a wrong value system.

ไม่หลงของเก่า ไม่เมาของใหม่ เป็นหัวใจการพัฒนา
Not infatuated with the old, not beguiled by the new, this is the way of development.

คนเก่ง ๆ มีมาก คนที่หายากคือคนดี
The smart guys are many; what is difficult to find is good people.

ตัวอย่างที่ไม่ดีในสังคม สร้างค่านิยมที่ให้โทษ
Bad examples nullify social values.

ความง่ายอยู่ที่ปาก ความยากอยู่ที่ทำ
Easiness is in the mouth, difficulty is in doing.

สู้รบแบบพุทธะ คือการเอาชนะตัวเอง
To fight like a Buddha is to triumph over oneself.

ระวังหูของเรา ดีกว่าเฝ้าปิดปากคนอื่น
To watch your ears is better than to shut others’ mouth.

ลำบากเพราะการงาน ดีกว่าสำราญแล้วกลุ้ม
Pain because of exertion is better than exhaustion from carouse.

คุณความดีมีมาก ส่วนที่หายากคือคนทำดี
There is plenty of ritual merit-making, what is difficult to find is someone who does the good.

ความสุขที่ได้จากตัณหา มีค่าเท่ากับความทุกข์
Happiness that comes from craving has the same value as suffering.

การรู้จักปล่อยวาง เป็นวิถีทางสงบสุข
Knowing how to let go is the way to peace and happiness.

สัตว์ไม่ได้โหดร้ายกว่าคน คนต่างหากโหดร้ายกว่าสัตว์
Animals are not crueler than people, people are crueler than animals.

สังคมวุ่นวาย เพราะอบายมุข
Society is a chaos because of depravity.

ทำแล้วไม่พูด ดีกว่าพูดแล้วไม่ทำ
To do and keep silent is better than to open one’s mouth and do nothing.

แต่งแต่กายไร้ค่า ถ้าไม่แต่งใจ
To dress the body is worthless if you don’t dress the heart.

จงทำตามความถูกต้อง อย่าทำเพราะความถูกใจ
You should do what is right, not what you please.

ทำอารมณ์ให้ผ่องใส เป็นอุบายแก้ทุกข์
To make one’s mood cheerful is to relieve suffering. [Cheerful joy is one of the four so-called Pure Abodes of Buddhism.]

พัฒนาไปจะไร้ผล ถ้าทุกคนหวังแต่เงิน
Development will be in vain if all what people want is money.

คิดไปก็ไร้คุณ ถ้ามัววุ่นอยู่แต่คิด
Thinking is of no value is you are only busy thinking.

ทำไปก็ไร้ค่า ถ้าไม่กล้าจะทำจริง
Doing is of no value if you lack courage.

ยิ่งทำไปยิ่งได้บุญ ถ้าเกื้อกูลกันและกัน
The more doing the more merit-making when people support each other.

ภาวนาให้ใจสงบ จะได้พบสันติภาพ
Praying quietens the heart, will make you find peace.

บอกบุญบ่อย ๆ จะถอยศรัทธา บอกถูกเวลา ศรัทธาเจริญ
Too frequent solicitations for charity will slacken the faith, solicitations at the right times will improve the faith.

ถ้าจะพัฒนาเขา ให้พัฒนาตัวเราก่อน
For development let us develop ourselves first.

บ้างเมืองจะพินาศ เพราะคนในชาติกอบโกย
The nation will collapse when citizens are for grabs.

ทำอะไรตามอารมณ์ ทุกข์ระทมจะตามมา
When you act according to mood, suffering ensues.

ความดีอยู่ที่การเสียสละ ชัยชนะอยู่ที่ขันติธรรม
The good lies in sacrifice, victory in tolerance.

ดูตัวเราคอยเฝ้าดูความคิด ดูญาติมิตรให้พินิจความดี
When looking at yourself, look at thoughts; when looking at relatives and friends, look at the good.

หญิงชายจะไร้เพศ ถ้าปฏิเสธศีลธรรม
Woman and man will be genderless if they disown morality.

โลกนี้ไม่มีปัญหา ถ้าศึกษาให้รู้ความจริง
There will be no problem in this world if you study to know the truth.

สิ่งที่ได้มาเปล่าคือความเฒ่าชรา สิ่งที่ต้องแสวงหาคือคุณค่าของชีวิต
What you get for free is old age; what to seek is the value of life.

ความร้อนอบอ้าวจะมาก่อนฝน ความลำบากยากจนจะมาก่อนความสุข
Scorching heat precedes the rain, the straits of poverty precede happiness.

ทำดีไม่ได้ผล เพราะทำตนลุ่ม ๆ ดอน ๆ
Doing good will have no result in case of inconsistency.

สัตว์ตายเพราะเหยื่อ คนถูกเบื่อเพราะอามิส
Traps kill animals, enticements poison people.

เห็นคนเมา เท่ากับเห็นคนบ้า เห็นคนขี้ยา เหมือนเห็นคนตาย
Seeing a drunk person is like seeing a lunatic, seeing a drugs addict is like seeing a dead body.

ถ้าไม่อยากยากจน อย่าทำตนเป็นคนมั่งมี ถ้าอยากเป็นเศรษฐี ให้ทำทีเป็นคนจน
If you don’t want to be poor, don’t pretend to be rich. If you want to be rich, act as if you were poor.

เมาสุราพาให้ประมาท เมาอำนาจพาชาติล่มจม
Inebriation provokes negligence, infatuation with power brings the nation to ruin.

ความดังไม่คงที่ ความดีไม่เปลี่ยนแปลง
Popularity is unstable, the good is unalterable.

ไม่ระวังปาก ได้ศัตรู ไม่ระวังหู ขาดหมู่ญาติมิตร
Not being cautious of your mouth brings you enemies, not being cautious of your ears estranges you from friends.

คนฉลาดที่ขาดคุณธรรม เป็นผู้นำที่ดีไม่ได้
Intelligent people without morality are leaders who can’t do good.

ความหรูหราของชาวสังคม เป็นค่านิยมที่เสื่อม
Luxury nullifies social values.

พูดตั้งพันคำ สู้ทำให้ดีไม่ได้
To say a thousand words is of no use in the fight for the good.

อย่าคบคนชั่วเป็นมิตร อย่าทำบัณฑิตให้เป็นศัตรู
Don’t make friends with evil people, don’t make enemies with the wise.

ความงามอยู่ที่ความดี ความมั่งมีอยู่ที่ความสันโดษ
Beauty is in the good, fortune is in solitude.

แมลงวันชอบของเน่า คนโง่เขลาชอบทำบาป
Flies enjoy rot and fools enjoy sin.

การรักษาศีลห้า ช่วยแก้ปัญหาโรคเอดส์
Keeping the five precepts will help solve the problem of AIDS. [The “five precepts” are the rules of conduct for lay people in Buddhism.]

ถ้าไม่ได้ทำความดี มีชีวิตอยู่ร้อยปีก็ไร้ค่า
Without doing good, living a hundred years is worthless.

วิชาให้ความฉลาด ถ้าขาดธรรมก็ให้โทษ
Learning improves intelligence but absent dharma it brings suffering.

คนฉลาดขาดความดี เป็นคนอัปรีย์สังคม
Intelligent people without morality are the scourge of society.

สุริยุปราคา พระอาทิตย์มืดมัว จะดีจะชั่ว อยู่ที่ตัวเราเอง
A solar or lunar eclipse is good or bad omen depending on us.

พูดให้เขารัก ยากนักยากหนา พูดให้เขาด่า ว่าง่ายนิดเดียว
To utter something endearing is difficult but to utter things that make others curse is easy.

ความเจริญทางวัตถุ ยั่วยุให้คนลืมตัว
Material prosperity makes people lose their self-control.

อย่าเป็นทุกข์ในสิ่งที่เสียไป จงพอใจในสิ่งที่มีอยู่
Don’t find grief in what you lack, instead find satisfaction in what you have.

พระดังอาจจะไม่ดี พระดีอาจจะไม่ดัง
The famous monk may not be good, the good monk may not be famous.

ความขยันเป็นคุณสมบัติของคน ความอดทนเป็นคุณสมบัติของพระ
Industriousness is of people, patience is of monks.

ถึงยากจนก็เหมือนมั่งมี ถ้ายินดีในสิ่งที่มีอยู่ ถึงมั่งมีก็เหมือนยากจน ถ้าไม่พอใจในสิ่งที่มีอยู่
Poverty is like wealth when you are satisfied with what you have, wealth is like poverty when you are not satisfied with what you have.

ร่างกายนี้เป็นโลกอนิจจัง เป็นเรือนของโรค เป็นที่อยู่โรค
This body is the world of impermanence, the house of disease.

*

Wat Traphang Thong on its islet in Sukhothai (credit: Onyvatravel)

Thai Buddhist Proverbs VIII

More proverbs from Proverbs I Like สุภาษิตที่ข้าพเจ้าชอบ by Buddhadasa Bhikkhu (1906-1993) พุทธทาสภิกขุ (2449-2536), with my English translations. Continuation of Proverbs VII. The series begins here: Proverbs I.

*

ถ้าท่านทำมักง่าย ก็เท่ากับทำลายสิ่งที่ท่านกำลังอยู่นั่นเอง.
Acting carelessly is like destroying what you’re doing.

เครื่องแต่งตัวและเนื้อตัวที่สะอาด มิได้หมายความว่าใจจะสะอาดด้วยเสมอไป ดังนั้นอย่าดูกันภายนอก.
Clean clothes, clean body do not always mean that the heart is pure. Don’t look at appearances.

เขาพูดกันว่า คนค้าขายต้องพูดเท็จ แต่เราเห็นคนไม่ค้าขายบางคน พูดเท็จมากกว่าเสียอีก.
They say that merchants are liars, but we see some people who are not merchants and lie even more.

บางคนยกยอใคร ก็เพียงเพื่อให้เขายกยอตัว เป็นผลตอบแทนกลับมา.
Some people flatter others only for being flattered in turn as a reward.

อันธพาล คือผู้ชอบเผชิญความชั่ว วิ่งหนีความดี ยิ่งกว่าหนูวิ่งหนีแมว.
Rogues are people who like to face evil but run away from the good faster than mice from a cat.

เต่ากินกล้วยหมดทั้งเปลือกเป็นธรรมดา จึงไม่ถูกด่าจากคนที่เหยียบและลื่นล้ม, คนทุกวันเลวกว่าเต่า.
Turtles normally eat bananas with the peel and thus are not cursed by people who slip on peels and fall. Every day people are worse than turtles.

ระวัง! การกินดีอยู่ดี มีอันตรายมากกว่าการกินอยู่แต่พอดี นี้คือกฎธรรมชาติสากล.
Be careful! A happy life has many more perils than a moderate life, this is a universal law of nature. [Literally, “eating well has many more perils than eating moderately,” the image of eating well being used in Thai as a symbol for a happy, comfortable life.]

สิ่งที่เป็นธรรมดาสามัญ นั่นแหละเลิศ สิ่งที่ยิ่งผิดธรรมดา จะยิ่งเป็นปัญหาและความทุกข์.
What is ordinary is excellent; what is off the ordinary is a cause of much trouble and pain.

การศึกษามิใช่เป็นการเรียนๆท่องๆ แต่เป็นการเห็นอย่างถูกต้องและสมบูรณ์ด้วยตนเอง.
To study is not to cram one’s head with books and learn by rote but to observe accurately and thoroughly by oneself.

รัฐบาลมี ๒ ชนิด : ทำพลเมืองให้เป็นคน และทำพลเมืองให้เป็นมนุษย์.
There are two types of governments: governments that make men and governments that make humans. [Cf. Proverbs V for the proverbial difference between man (kon) and human (manoot).]

ในโบสถ์ทีมีแต่การสอนให้อ้อนวอน นั้นมิใช่โบสถ์ของพระเจ้าที่แท้จริง.
The temple which only teaches to beseech is not a true temple of the divine.

ในโบสถ์หรือพระพุทธรูปยิ่งสำคัญหรือศักดิ์สิทธิ์เท่าใด ก็ยิ่งมีเซียมซีมากเท่านั้น.
The more prominent or revered a temple or shrine, the more oracles are practiced there. [This is a criticism. The word used for “oracle” is siamsi, which designates fortunetelling practices that originated in Chinese pagodas and extended to Buddhist temples.]

สัตว์ที่พระเจ้าเลี้ยงไม่รู้จักเชื่อง ก็คือสัตว์มนุษย์นั่นเอง.
An animal which its tutelar divinity does not know how to tame, this is the human being.

สุนัขและแมวพูดภาษาคนไม่ได้ แต่รู้จักใจเจ้าของดีกว่าคนที่พูดภาษาคนด้วยกันได้.
Dogs and cats do not speak people’s language, but they know their owners’ heart better than people who speak the same language as the owners.

ตื่นตูมง่ายเหมือนกระต่าย ก็ได้เป็นมนุษย์กระต่าย ที่กำลังมีอยู่ทั่วโลกยุคปัจจุบัน.
Easily panic-stricken like rabbits, rabbit men are found all over the world in this age.

ผึ้ง–มด–ปลวก รู้จักเลือกนางพญาอย่างสำเร็จประโยชน์ นับว่าเป็นต้นตอแห่งประชาธิปไตยยิ่งกว่ามนุษย์.
Bees, ants, and termites know how to choose queens to their advantage. They are possibly a truer source of democracy than human beings.

ปลาเล็ก ย่อมเป็นเหยื่อแก่ปลาใหญ่ เว้นเสียแต่มันจะได้เข้าถึงพระเจ้าอย่างแท้จริง.
The small fish is a prey for the big fish, unless it can find a way to the true God.

ความอดทนมีมากเท่าใด ปัญญาของใครจะมีประโยชน์แก่เขามากเท่านั้น.
The more patience, the more profit one’s wisdom to oneself.

ของเน่าบางชนิดออกฤทธิ์เป็นของหอม แต่มันก็ยังเป็นของเน่าอยู่นั่นเอง, ระวัง!
Some rotten things happen to smell good, but they are rotten all the same: be careful!

คำว่า สามี แปลว่า นาย แต่นายชนิดนี้ส่วนมากเป็นทาสของภรรยา.
The word husband means master, but this kind of master is often a slave to his wife.

แปลก! นักเมืองที่คอรัปชั่น ฉ้อราษฎร์บังหลวง โกงกินสารพัด ก็ยังได้ชื่อว่านักการเมือง ไม่มีคำอื่นจะเรียก.
How strange! The corrupt politician who embezzles public funds and eats up the country is still called a politician, there’s no other word.

การทำบาปเลวร้าย สิ้นสุดลงพร้อมกับสิ้นชีวิต แต่ผลของมันยังเหลืออยู่ สำหรับแสดงบทบาทอีกต่อไป.
Sin and evil end with death, but the outcome stays for the same part to be played again.

นักการเมืองบริสุทธิ์ ไม่ทำเพื่อตัว–เพื่อเงิน–เพื่ออภิสิทธิ์ แต่เพื่อความเป็นธรรม หรือเพื่อหน้าที่.
Authentic politicians do not act for themselves, for money, nor for privileges, they act for justice or out of a sense of duty.

ทาสที่ได้รับความทรมานมากที่สุด คือทาสแห่งความรัก หรือทาสทางใจ.
The slave who gets the cruelest torments is the slave to love or mental slave.

กฎหมาย มิใช่สร้างโดยพระเจ้า หรือเทวดา จึงมีส่วนแห่งความพลั้งเผลอของผู้สร้างบ้าง.
Laws are not made by gods or angels and they suffer from their makers’ carelessness.

มากเกินไปก็เกินดี น้อยเกินไปก็ไม่ถึงดี พอดีๆนั่นแหละคือถึงที่สุด.
Too much is too much, not enough is not enough, just enough is the highest good.

หลังคารั่ว ย่อมเดือดร้อนตลอดฤดูฝน–หนาว–แล้ว ทั้งสามฤดู มิใช่หรือ.
A leaky roof suffers in the rainy season, the cold season, and the hot season, all three seasons, does it not?

นอนกับแกะ แล้วจะไม่ให้มีกลิ่นเหมือนแกะนั้น มันจะเป็นไปได้อย่างไร.
To sleep with sheep and not have the smell of sheep on oneself: how is it possible?

นักแม่นปืน อย่าเพ่ออวดดี เพราะในบางกรณี ท่านก็อาจยิงผิดได้.
Don’t boast yet, sharpshooter, as you may still miss the mark.

เสียงประชาชนมิใช่เสียงสวรรค์เสมอไป : เป็นเสียงนรกก็ได้เมื่อไรก็ศีลธรรม.
The vox populi is not always the sound of heaven: it can be the sound of hell, absent morality.

การกินเมืองโกงเมือง ก็ยังเป็นเรื่องของนักการเมือง ยังไม่หนีไปไหน.
To eat up the country through embezzlement, this is a politicians’ thing that won’t go away.

หลีกอันธพาล เป็นการสมควร, สู้กับอันธพาล เป็นการเกินควร เพราะเท่ากับแพ้แล้วแต่ก่อนลงมือสู้.
Avoiding rogues is the thing to do, not engaging in fight with them, as the fight is lost before it begins.

ความเข้าใจผิด เป็นบ่อเกิดของการพูดผิด ทำผิด แล้วก็ถึงความพินาศ.
Misunderstanding is the source of bad talk, wrongdoing, and then destruction.

อย่าดูถูกเงินจำนวนน้อยๆ โดยข้อเท็จจริงแล้ว มันเป็นที่มาอันแท้จริง ของเงินจำนวนมหาศาล.
Don’t look down upon small amounts of money, they’re the true source of colossal fortunes.

อย่าดูถูกเงินอัฐเงินฬส มันจะทำให้หมดเงินร้อยชั่งพันชั่ง อย่าสะเพร่ากันในข้อนี้.
Don’t look down upon red cents, it is what ends up being hundreds and thousands. Don’t neglect it.

การไม่รับเมื่อสมควรรับ นับว่ายังน่าเกลียดน้อยกว่าการรับเมื่อไม่สมควรจะรับ.
To get not when one should get is still less ugly than to get when one should not.

ความกลัว หรือความกล้า ถ้ามีมากเกินไป ก็ย่อมให้เกิดผลร้ายได้เสมอกัน.
Too much fear or too much courage, both always have adverse consequences.

ทำตัวเองให้เจริญ นั่นแหละคือทำชาติให้เจริญ เพราะชาติก็คือเราทุกคนรวมกัน.
To improve oneself is what makes the nation improve, because the nation is all of us together.

คำพูดแสนดีประโยชน์ แต่ถ้ามากเกินไปก็กลายเป็นไม่ดีมีโทษขึ้นมาได้.
To speak well is advantageous but too much will be disadvantageous anyway.

ฉลาดเสียอย่างเดียว จะเป็นผู้ท่องเที่ยวหรือไม่ท่องเที่ยว ก็สามารถเก็บความรู้เพิ่มขึ้นได้ทุกวัน.
Being smart, whether he travels around or not, he knows how to increase his knowledge every day.

สุนัข คลุมด้วยหนังราชสีห์ ก็บันลือสีหนาทไม่ได้ คงได้แต่หอนอย่างหมาเหมือนเดิม.
The dog clothed in the lion’s hide cannot roar like the king of animals and just barks as before.

ความซื่อสัตย์ต่อหน้า ต่างกันอย่างดินกับฟ้าเมื่อนำมาเทียบกับความซื่อสัตย์ลับหลัง.
Integrity in front of people, the difference is the same as between earth and sky, when compared with unwitnessed integrity.

ระบบการคัดเลือกคนดีด้วยการมีรางวัลให้นั้น ยังไม่อาจสร้างสรรค์คนดีที่แท้จริง, นอกจากทารกดี.
The system that picks good people with rewards is not able to create good people still, except from good infants.

คนทำชั่วโดยมากเพราะไม่รู้จักความชั่ว หรือมิฉะนั้นก็เพราะคิดว่าจะไม่มีใครรู้เห็น.
In general people do evil either because they don’t know it’s evil or because they think no one will see.

เพื่อนกินหาง่าย ก็เพราะว่าคนส่วนมากชอบกินด้วยกันทั้งนั้น มันจึงหาง่าย.
Fair-weather friends are easy to find because most people prefer lunching in company. [A play on words: “fair-weather friend” or “false friend” in Thai is literally friend for lunch.]

เมื่อพูดกันโดยภาษาไทย คนมีเมียน้อย นั่นแหละคือคนมีเมียมาก.
In Thai, a man with a lot of women is called a man with few women. [Untranslatable play on words:  a mistress in Thai is literally a “small woman,” mia-noi, which can also means, depending on phrasing, “few women.” Literally, the proverb says that a man with mistresses is a man with a lot of women, but as it contrasts mia-noi with mia-mak, a lot of women, the parallelism appears in fact as the contradiction between few and a lot of women.]

สุนัข แม้จะเป็นของพระยาเลี้ยง เศรษฐีเลี้ยง หรือต่อให้ทวดาเลี้ยง ก็ยังกินอุจจาระของคนขอทานได้.
A dog, even when owned and fed by a lord, or by a rich man, or even by an angel, might still eat beggars’ feces.

การลอบทำร้ายลับหลัง มิใช่วิธีของคนขลาดอย่างเดียว แต่มันมีอยู่ในตำราพิชัยสงครามของคนกล้าหาญด้วยกัน.
Doing harm on the sly, it is not only the way of the coward but is also found in the military treatises of the bold.

คนดี หรือคนไม่ดี ก็ล้วนแต่ประสงค์ให้ใครๆเข้าใจว่าตนดีด้วยกันทั้งนั้น.
Good guys like bad guys all want people to think they are good.

มีทรัพย์ชนิดใดก็ได้ มากแล้ว ก็มีผู้มาจู๋จี๋มาก ถ้าไม่มีเลย ก็ไม่มีใครมาเลย.
When one has wealth, a lot of people come talk to him affectionately; when not, no one pays a visit.

ชีวิตก็ยังต้องมีเครื่องมือ คือจิตสำหรับคิด มือสำหรับทำ ปากสำหรับพูด ระวังใช้ให้ถูกต้อง.
Life needs tools, mind to think, hand to do, mouth to speak: use them as befits each of them.

ความฉลาด ถ้าอยู่กับคนเลว ก็จะช่วยให้เขาเลวลึก เลวอย่างประณีตสุขุม ยิ่งขึ้นไปอีก.
When intelligence mixes with evil, it serves to makes it much deeper, more elaborate and cold-blooded.

*

“Comparing concepts of Buddhadasa and Sartre” (2008/Buddhist year 2551) by Phra Dhammakosajarn. (Credit: getbookie.com)