Tagged: Thai Buddhism

Pali Buddhist Aphorisms II: Translations from Thai

Continuing (from here) with translations from Thai of Pali Tripitaka proverbs, maxims, and aphorisms.

On the blog of Suvaco Bhikkhu–according to his blog an Australian Buddhist monk now living in Northeastern Thailand–one can read (here) a 1955 book of Buddhist proverbs collected by Vajirananavarorasa (1860-1921), tenth Supreme Patriarch of Thailand (1910-1921), and translated in English by Phra Maha Prayong Kittidharo with the help, acknowledged in the foreword, of Thai professors of English. It contains 500 aphorisms from the Tripitaka. The Pali version of each aphorism is accompanied by a Thai and an English translation, as well as the location of the aphorism in the Tripitaka.

Some of these I have already translated from my other sources in the previous entries of this blog. In the following, I am giving the number of the aphorisms as they appear in Vajirananavarorasa’s list. I also add in parentheses Kittidharo’s English version when it differs from mine substantially. One comment on this. Obviously, Kittidharo’s translations are explanatory rather than mere translations. It may also be that the translation is from the Pali version rather than from the Thai and that, as I can read Thai but not Pali, the variations I find between some of the Thai and English versions are the result of this. In many cases I find the translations enlightening; mine will be closer to the Thai content as far as I can judge. Adding Kittidharo’s English translation in cases of discrepancy between us two will help the readers, I think, engross themselves in the meaning of the aphorisms.

*

5 ตนเทียว เป็นคติของตน
Oneself is one’s own principle.

(Kittidharo: You are destined to have a future existence according to your existent Kamma [karma].)

6 ตนแล เป็นที่รักยิ่ง
The self is the most cherished thing.

10 มนุษย์ผู้เห็นแก่ประโยชน์ตน เป็นคนไม่สะอาด
Those who look for their own profit are not clean.

13 ผู้มีตนฝึกดีแล้ว ย่อมได้ที่พึ่งซึ่งได้ยาก
Those who train themselves well get a refuge that is hard to get.

(With a well-controlled mind, one’s found the highest place of refuge.)

20 จงถอนตนขึ้นจากหล่ม เหมือนช้างตกหล่มถอนตนขึ้นฉะนั้น
You must lift yourself from the mire as an elephant who fell in the mire lifts itself from it. [Kittidharo adds the precision: “the slough (of passions)”.]

22 อย่าฆ่าตนเสียเลย
Don’t kill yourself.

25 บุคคลไม่ควรลืมตน
You should not forget yourself.

(Don’t over-estimate yourself.) [In none of the dictionaries that I used is the meaning of ลืม “over-estimate” or even close to it; this is, instead, the usual word for “forget” (or neglect or omit).]

26 ไม่ควรพร่าประโยชน์ตน เพราะประโยชน์ผู้อื่นแม้มาก
You should not ruin your own benefit for the benefit of others.

39 การงานอะไร ๆ ที่ย่อหย่อน ย่อมไม่มีผลมาก
To do something slackly cannot have much result.

48 การที่ไม่ดีและไม่เป็นประโยชน์แก่ตน ทำได้ง่าย
To be bad and useless to oneself is easy.

49 การใดแลเป็นประโยชน์ด้วย ดีด้วย การนั้นแลทำได้ยากยิ่ง
What is useful and good, this is the hardest to achieve.

51 ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว
Do good, get good; do evil, get evil.

52 สัตวโลกย่อมเป็นไปตามกรรม
Living beings live according to karma.

64 กามทั้งหลายที่เที่ยง ไม่มีในมนุษย์
Pleasure that endures is not to be found in man.

65 ความอิ่มด้วยกามทั้งหลาย ไม่มีในโลก
Satisfaction through pleasure is not of this world.

66 ความอิ่มในกามทั้งหลาย ย่อมไม่มีเพราะฝนคือกหาปณะ
There can be no satisfaction through pleasure, even if it rained money.

68 แม่น้ำเสมอด้วยตัณหา ไม่มี
An even stream of passion, there is no such thing.

(Never is there any river [deeper and larger] than the river of Craving.) [The words “deeper and larger” are in brackets because they are not in the original and the translator adds them for the reader’s understanding. We have, Kittidharo and I, a divergence here, which I cannot reckon except by admitting that something escapes me. I am certainly off the mark because there are other proverbs in the book with the same construction, to which I would not be able to apply the same interpretation of the grammatical structure as I did here.]

69 ความอยากละได้ยากในโลก
Ceasing to desire is difficult in this world.

73 ความโลภเป็นอันตรายแห่งธรรมทั้งหลาย
Greed is harmful to the dharma.

(Greed destroys all virtues.) [The word ธรรม is dharma; dharma and virtue are basically the same.]

76 ผู้บริโภคกาม ย่อมปรารถนากามยิ่งขึ้นไป
Hedonists are always craving for more pleasures.

99 ผู้โกรธ ย่อมไม่รู้อรรถ
Engulfed in anger, people ignore the why and how.

(An angry person never sees any cause.)

100 ผู้โกรธ ย่อมไม่เห็นธรรม
Engulfed in anger, people disregard dharma.

(An angry person never sees any effect.)

104 ผู้โกรธ ย่อมฆ่ามารดาของตนได้
Engulfed in anger, people can kill their own mother.

117 เมื่อจิตเศร้าหมองแล้ว ทุคติเป็นอันต้องหวัง
When the mind is gloomy, hell must be expected.

(A stained mind causes a miserable existence.) [I cannot find a meaning of “stained” for เศร้าหมอง, which is a compound of two words both designating sorrow, depression, and it means the same emphatically.]

118 เมื่อจิตไม่เศร้าหมองแล้ว สุคติเป็นอันหวังได้
When the mind is not gloomy, heaven can be hoped for.

(An unstained mind causes a good existence.)

126 พึงรักษาจิตของตน เหมือนคนประคองบาตรเต็มด้วยน้ำมัน
You must take care of your mind like a man carrying a bowl full of oil.

130 ผู้ชนะ ย่อมก่อเวร
Winners elicit hatred.

135 ความชนะใดที่ชนะแล้วกลับแพ้ได้ ความชนะนั้นไม่ดี
Victory that can be followed by defeat is no good victory.

144 คนพาลเท่านั้น ย่อมไม่สรรเสริญทาน
Only rogues do not commend charity.

155 สังขาร เป็นทุกข์อย่างยิ่ง
The physical is extreme suffering.

(Transient things are the greatest cause of suffering.)

161 ทุกข์ ย่อมไม่ตกถึงผู้หมดกังวล
Suffering does not befall the worriless.

162 ธรรมเหมือนห้วงน้ำไม่มีตม
Dharma is like an expanse of water without mud.

185 สิ่งที่ปัจจัยปรุงแต่งขึ้น ย่อมเป็นไปตามปัจจัย
Anything made of components depends on the components.

188 สังขารที่ยั่งยืน ไม่มี
There is no such thing as a physical body that endures.

(Never is there any permanent Saṅkhārā [composite things or compounded things].)

189 สังขารทั้งหลาย ไม่เที่ยงหนอ
All bodies are impermanent.

209 โภคทรัพย์ ย่อมฆ่าคนมีปัญญาทราม
Their own wealth kills the fools.

210 สักการะ ย่อมฆ่าคนชั่วเสีย
Homage kills the wicked.

211 ความได้เป็นมนุษย์ เป็นการยาก
To be born a human means something difficult.

217 ความเกียจคร้านเป็นมลทินแห่งผิวพรรณ
Idleness taints the complexion of the skin.

(Beauty or grace is destroyed through laziness.)

220 ผู้อื่นพึงให้ผู้อื่นบริสุทธิ์ไม่ได้
It isn’t possible to purify others.

225 สิ่งใดเข้าไปยึดถืออยู่ จะพึงหาโทษมิได้ สิ่งนั้นไม่มีในโลก
Attachment without suffering is not of this world.

238 ผู้เพ่งสันติ พึงละอามิสในโลกเสีย
Who contemplates peace should let go of worldly pleasures.

245 ไม่ควรคำนึงถึงสิ่งที่ล่วงแล้ว
Don’t brood over the past.

246 ไม่ควรหวังสิ่งที่ยังไม่มาถึง
Don’t expect things in the future.

273 ผู้ประมาทแล้ว เหมือนคนตายแล้ว
Careless people are like dead.

(He who is absorbed in worldly pleasures is like a dead man.) [This proverb is already on this blog, in the previous post for this series. Kittidharo translates ประมาท by the concept of absorption in worldly pleasures, about which I can only say that I find such meaning attached to the word in none of the dictionaries I use. To be sure, one may easily see the inference that absorption in worldly pleasures may provoke carelessness, recklessness, negligence, but this is not in the vocabulary itself; if this is not in Pali vocabulary either, then it is Kittidharo’s translation that is explanatory, from the context in the Tripitaka, rather than literal.]

279 ความชั่วอันคนชั่วทำง่าย
It is easy for the wicked to do wicked things.

286 คนมักพูดมุสา จะไม่พึงทำความชั่ว ย่อมไม่มี
Liars that will do nothing wicked, there is no such thing.

295 บุรุษอาชาไนย หาได้ยาก
A well-bred man is hard to find. [It could also be, alternatively, “a wellborn man.” Kittidharo reads:]

(It’s difficult to find a great man.)

312 สาธุชนย่อมหลุดพ้นเพราะไม่ถือมั่น
The virtuous are released [redeemed] thanks to their detachment.

313 คนโง่รู้สึกว่าตนโง่ จะเป็นผู้ฉลาดเพราะเหตุนั้นได้บ้าง
The fool who feels he is a fool is clever because of this.

319 คนมีปัญญาทราม ย่อมแนะนำทางที่ไม่ควรแนะนำ
Fools introduce ways that should not be introduced.

(A fool’s instruction is destructive.)

345 กวีเป็นที่อาศัยแห่งคาถาทั้งหลาย
Poets are the source of all spells.

(Poets are the source of poetry.) [This is a merely analytic proposition, that is, it goes without saying that poets make (are the source of) poetry, whereas aphorisms as a rule are synthetic propositions from experience. The word translated as poetry is คาถา, katha, which in Thai, although it may designate a poetry verse, is first and foremost used in ritual, where it means an incantation; for instance, kathas or incantations are recited to consecrate places, statues, objects like amulets, and so on. The proverb, therefore, aims at connecting poetry with magic or supernatural powers.]

353 บรรดาภริยาทั้งหลาย ภริยาผู้เชื่อฟังเป็นผู้ประเสริฐ
Of all wives an obedient wife is excellent.

359 บุญอันโจรนำไปไม่ได้
Merit cannot be taken away.

360 บุญนำสุขมาให้ในเวลาสิ้นชีวิต
Merit brings happiness at the time of death.

364 ชีวิตของสัตว์เหมือนภาชนะดิน ซึ่งล้วนมีความสลาย เป็นที่สุด
The life of animals is like a clay pot, it must crumble sooner or later.

365 ปราชญ์กล่าวว่าชีวิตนี้น้อยนัก
The wise know this life is very short.

367 เมื่อสัตว์ถูกชรานำเข้าไปแล้ว ไม่มีผู้ป้องกัน
When the animal is old, it finds no protection.

369 ทรัพย์สักนิดก็ติดตามคนตายไปไม่ได้
Not even a speck of your wealth can follow you after death.

370 กำจัดความแก่ด้วยทรัพย์ไม่ได้
Your wealth cannot prevent aging.

371 คนไม่ได้อายุยืนเพราะทรัพย์
It is not wealth that makes people live long.

372 สัตว์ทั้งปวง จักทอดทิ้งร่างไว้ในโลก
All animals leave their body in this world.

386 ผู้มีปัญญาย่อมไม่ขอเลย
The wise do not beg.

412 คนล่วงทุกข์ได้เพราะความเพียร
One overcomes suffering with perseverance.

441 ศรัทธาเป็นทรัพย์ประเสริฐของคนในโลกนี้
Faith is an excellent kind of wealth in this world.

445 ความสงัดของผู้สันโดษ มีธรรมปรากฏ เห็นอยู่ นำสุขมาให้
It is in the solitude of seclusion that the dharma appears and brings happiness.

448 สมณะในศาสนานี้ ไม่เป็นข้าศึกในโลก
A monk of this religion (Buddhism) is no one’s enemy.

453 ฤษีทั้งหลาย มีสุภาษิตเป็นธงชัย
Proverbs are the banners of eremites.

465 เมื่อคอยระวังอยู่ เวรย่อมไม่ก่อขึ้น
If you watch out, evil won’t happen.

(Hatred does not develop in the presence of self-restraint.) [Already in the previous post in this series. I add it here to show the variance with Kittidharo’s translation, more specific and, therefore, explanatory, or perhaps, in the present instance, interpretative. In the dictionaries I use, the term เวร, translated as evil by me and hatred by Kittidharo, can mean retribution, nemesis, revenge, evil intention, sin; so the meaning of “evil” in the context of not watching out, is evil as retribution to not watching out, to not being careful, evil or sin either from the addressee or from another person to the addressee, that is: evil won’t happen to you and/or won’t happen from you if you watch out. The concepts of hatred and self-restraint lie not as such in the Thai vocabulary employed, as far as I can judge, but clearly hatred is an evil and self-restraint is needed to be careful.]

471 นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง
Nirvana is the greatest blessing.

477 เพราะความไว้ใจ ภัยจึงตามมา
Trust is a cause of disaster.

(Danger comes from putting too much reliance on others.)

478 เพราะอยู่ด้วยกันนานเกินไป คนที่รักก็มักหน่าย
After they have been together for so long, lovers often have enough of each other.

489 ไพรีอยู่ในที่ใด บัณฑิตไม่ควรอยู่ในที่นั้น
Where his enemies are, the wise will not go.

490 ควรระแวงในศัตรู แม้ในมิตรก็ไม่ควรไว้ใจ
You must be wary of your enemies and yet not rely on friendship.

(It’s advisable to suspect an army. It’s also advisable not to put too much confidence in a friend.) [No idea where this “army” comes from (ศัตรู is a common word for enemy); perhaps from the Pali version.]

Pali Buddhist Proverbs: Translations from Thai

Continuing with translations of Buddhist aphorisms and proverbs from Thailand, here is a list of proverbs from a Thai website, Dhammathai, with proverbs from Pali translated into Thai. Pali, a form of Sanskrit, is the sacred language of Theravada Buddhism, the Tripitaka canon being written in this language. The website lists proverbs under 20 heads, reproduced here; I picked a few proverbs from each head.

This is a continuation of “Last Stop Is the Graveyard: More Thai Buddhist Aphorisms” here.

*

1) Introducing Dharma (ธรรมะเบื้องต้น)

คนโง่ คนพาล ไม่ควรเป็นผู้นำ
Fools and rogues should not be leaders.

ตนเป็นที่พึ่งของตน
One is one’s own shelter.

ปัญญาย่อมประเสริฐกว่าทรัพย์
Wisdom is a greater blessing than wealth.

ชนะตนนั่นแหละประเสริฐกว่า
Triumph over oneself is the greatest blessing.

คำจริงเป็นสิ่งไม่ตาย
A true saying is something that never dies.

การกู้หนี้ เป็นทุกข์ในโลก
Debt from loan is worldly suffering.

บัณฑิตย่อมฝึกตน
The wise train themselves.

ผู้ให้ย่อมเป็นที่รัก
Givers are loved.

.

2) Persons (บุคคล)

ผู้เกลียดธรรม เป็นผู้เสื่อม
Who hates the dharma is doomed.

อ่อนไปก็ถูกเขาหมิ่น แข็งไปก็มีภัยเวร
The weak are insulted, the strong are facing retribution.

ผู้ไม่ถูกนินทา ไม่มีในโลก
People exempt from others’ gossip are not to be found in this world.

ผู้มีความรู้ในทางชั่ว เป็นผู้เสื่อม
People knowledgeable in the ways of evil are doomed.

ผู้มีความรู้ในทางที่ดี เป็นผู้เจริญ
People knowledgeable in the ways of good are blessed.

พวกโจรเป็นเสนียดของโลก
Thieves are the misfortune of this world.

ผู้ชอบธรรม เป็นผู้เจริญ
Followers of the dharma are blessed.

ผู้เคารพผู้อื่น ย่อมมีผู้เคารพตนเอง
People who respect others are respected.

ความซื่อสัตย์นั่นแล ดีกว่ารสทั้งหลาย
Uprightness is better than all feelings.

.

3) Study (การศึกษา)

ความมีปัญญา ย่อมรู้ได้จากการสนทนา
Wisdom can be learned through conversation.

บิดามารดา พึงให้บุตรเรียนศิลปวิทยา
Parents should allow their children to learn arts and sciences.

ปัญญา ย่อมเกิดขึ้น เพราะการฝึกฝน
Wisdom arises through practice.

ผู้ตั้งใจศึกษา ย่อมได้ปัญญา
Careful study leads to wisdom.

ปัญญาเปรียบเสมือน เครื่องประดับแห่งตน
Wisdom is like jewels.

ปัญญาเป็นแสงสว่างในโลก
Wisdom is the light of the world.

คนโง่ มักตกอยู่ในอำนาจแห่งมาร
Fools fall in the power of Mara.

.

4) Speech (วาจา)

วาจาเช่นเดียวกับใจ
Like heart, like speech.

ไม่ควรเปล่งวาจาที่ชั่วเลย
You should not utter evil speech.

คนกล่าววาจาชั่ว ย่อมเดือดร้อน
Evil speakers get into trouble.

ควรกล่าวแต่วาจา ที่น่าพอใจ
You should only make pleasant speech.

คนโกรธมีวาจาหยาบ
Angry people make rude speech.

คำสัตย์ แลเป็นวาจาที่ไม่ตาย
Words of truth are speech that never dies.

คนพูดไม่จริง ย่อมเข้าถึงนรก
Liars go to hell.

.

5) Patience/Forbearance (ความอดทน)

ความอดทน เป็นตบะของผู้พากเพียร
Patience is the asceticism of the diligent.

ความอดทน นำมาซึ่งประโยชน์สุข
Patience brings profit and happiness.

ความอดทนเป็นเครื่องประดับของนักปราชญ์
Patience is the adornment of the wise.

ขันติ คือความอดทน เป็นตบะอย่างยิ่ง
Patience, that is forbearance, is the ultimate penance.

ความอดทนเป็นกำลังของนักพรต
Patience is the power of the ascetics.

สมณพรามหณ์ มีความอดทนเป็นกำลัง
Brahmins have patience and strength.

ผู้มีความอดทน ย่อมเป็นที่ชอบใจของบุคคลอื่น
Patient people are loved by others.

.

6) Diligence (ความเพียร)

อย่าปล่อยกาลเวลาให้ล่วงไปโดยเปล่าประโยชน์
Don’t let time pass by uselessly.

คนที่ผลัดวันว่าพรุ่งนี้ ย่อมเสื่อม ยิ่งผลัดว่ามะรืนนี้ ก็ยิ่งเสื่อม
One who postpones to tomorrow is doomed, and when he postpones to the day after tomorrow even more so.

คนขยัน พึงไม่ให้ประโยชน์ที่มาถึงแล้วผ่านไปโดยเปล่า
Diligent people should not let advantages come and go in vain.

ค่อยๆ เก็บรวบรวมทรัพย์ ดังปลวกก่อจอมปลวก
Slowly gather wealth like termites build their mound.

อย่ารำพึงถึงความหลัง อย่ามัวหวังถึงอนาคต
Don’t brood over the past; don’t be infatuated with expectations of the future.

.

7) Anger (ความโกรธ)

พึงตัดความโกรธด้วยความข่มใจ
Cut off anger through restraint.

ฆ่าความโกรธได้ อยู่เป็นสุข
When you kill off anger, you shall live in bliss.

พึงตัดความโกรธด้วยปัญญา
Cut off anger through wisdom.

ผู้เมามึนด้วยความโกรธ ย่อมถึงความไร้ยศศักดิ์
People engulfed in anger lose dignity.

ความโกรธก่อความพินาศ
Anger stirs up destruction.

คนมักโกรธ ย่อมอยู่เป็นทุกข์
Irascible people live in suffering.

ภายหลังเมื่อความโกรธหายแล้ว เขาย่อมเดือดร้อน เหมือนถูกไฟไหม้
After anger is gone, one suffers like from being set on fire.

.

8) Victory (การชนะ)

การให้ธรรมะเป็นทาน ย่อมชนะการให้ทั้งปวง
The gift of dharma overcomes all giving.

รสแห่งธรรมะ ย่อมชนะรสทั้งปวง
The taste of dharma overcomes all tastes.

ความสิ้นตัณหา ย่อมชนะทุกข์ทั้งปวง
Extinction of passion overcomes all grief.

พึงชนะคนตระหนี่ด้วยการให้
You should overcome the miser through giving.

พึงชนะคนไม่ดี ด้วยความดี
You should overcome the wicked through goodness.

พึงชนะคนโกรธ ด้วยความไม่โกรธ
You should overcome the angry through absence of anger.

ความยินดีในธรรมะ ย่อมชนะความยินดีทั้งปวง
Delight in dharma overcomes all delights.

.

9) Carelessness (ความประมาท)

ผู้ประมาท เหมือนคนตายแล้ว
Careless people are like dead.

คนพาลมีปัญญาทราม ย่อมประกอบแต่ความประมาท
A foolish rogue is only made of carelessness.

.

10) The Contrary of Carelessness (ความไม่ประมาท)

ผู้ไม่ประมาท ย่อมไม่ตาย
People who are not careless don’t die.

ท่านทั้งหลายจงเป็นผู้ยินดีในความไม่ประมาท
All of you must be people who delight in heedfulness.

บัณฑิตย่อมสรรเสริญความไม่ประมาท
The wise extol heedfulness.

.

11) Training (การฝึกตน)

ผู้ประพฤติดี ย่อมฝึกตนอยู่เป็นนิจ
Good-behaved people train often.

ชนะตนนั่นแหละ เป็นดี
Overcoming oneself, here is the good.

ติตนเองเพราะเหตุใด ไม่ควรทำเหตุนั้น
Why self-criticism? This trouble should not be.

พึงขวนขวายในเป้าหมายของตน
You ought to do your utmost for your goals.

ไม่พึงอาศัยผู้อื่นยังชีพ
You should not rely on others for your subsistence.

ท่านเอ๋ย ! ท่านก็สามารถทำดีได้ ไยจึงมาดูหมิ่นตัวเองเสีย
Hey you! You can do good, why do you look down upon yourself?

.

12) Friends (มิตร)

มีมิตรเลว มีเพื่อนเลว ย่อมมีมารยาทเลว และที่เที่ยวเลว
To have bad friends is to have bad manners and bad hangouts.

เมื่อความต้องการเกิดขึ้น สหายเป็นผู้นำสุขมาให้
When need arises, a friend is someone who makes good happen.

ผู้ไม่ประทุษร้ายมิตร ย่อมมีผู้บูชาในที่ทั้งปวง
Who does not offend friends has worshippers everywhere.

มารดาเป็นมิตรในเรือนตน
A mother is a friend in the house.

มารดาบิดา ท่านเรียกว่าเป็นพรหม
Mother and father you call Brahma.

คนคุ้นเคย ไว้ใจกันได้ เป็นญาติอย่างยิ่ง
Intimate friends can trust each other, are very close relatives.

ถ้าได้สหายเป็นผู้รอบคอบ พึงพอใจและมีสติเที่ยวไปกับเขา
If you have cautious friends, you can travel with them in peace of mind.

ผู้ประทุษร้ายมิตรเป็นคนเลวแท้
People who offend friends are lousy.

.

13) Socializing (การคบหา)

ควรคบมิตรที่ดี
You should make friends with good people.

แม้ในมิตรก็ไม่ควรไว้ใจ
Trust not even friends.

ผู้คบคนเลว ย่อมพลอยเลวไปด้วย
To mix with bad people is to become bad.

เมื่อเขาไม่มีเยื่อใย ป่วยการอยู่กินด้วย
Without sentiment, one gets sick of marital life.

อย่าสมาคมกับคนพาลซึ่งเป็นดังศัตรูทุกเมื่อ
Don’t mix with rogues, who are like enemies at any time.

โจรพาลอยู่ในที่ใด บัณฑิตไม่ควรอยู่ในที่นั้น
Where there are thugs, the pundit should not go.

เมื่อคบคนที่ดีกว่า ตัวเองก็ดีขึ้นมาฉับพลัน
When you mix with better people, you become better at once.

.

14) Self-Making (การสร้างตัว)

บุคคลพึงหาเลี้ยงชีพ โดยทางชอบธรรม
One ought to earn a living according to love of dharma.

บุคคลพึงประกอบการค้าที่ชอบธรรม
One ought to do business according to love of dharma.

บุคคลไม่พึงหาทรัพย์ด้วยการคดโกง
Don’t make a fortune through swindle.

ถึงไม่ได้ แต่ชอบธรรม ยังดีกว่าได้โดยไม่ชอบธรรม
Not being able to do something but loving dharma is better than doing the thing without love of dharma.

ทรัพย์สินย่อมพอกพูนขึ้นได้ เหมือนดังก่อจอมปลวก
Property can be increased like termites build a mound.

โภคะของใคร ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ ที่จะสำเร็จเพียงด้วยคิดเอา ย่อมไม่มี
Wealth, whether of woman or man, which be made by thinking only, this doesn’t exist.

ชีวิตจะอยู่ได้ที่ไหน พึงไปที่นั้น ไม่พึงให้ที่อยู่ฆ่าตนเสีย
A place where you can live is where you must go; don’t let a place kill you.

.

15) Governance (การปกครอง)

ผู้มีภาระปกครองรัฐ จงอย่าได้ประมาทเลย
Who bears the responsibility of government must not be careless.

ถ้าผู้ปกครองทรงธรรม ประเทศชาติก็เป็นสุข
When officials follow dharma, the nation is blessed.

การอยู่ในอำนาจของผู้อื่น เป็นทุกข์ทั้งสิ้น
To be in the power of others is out-and-out misfortune.

พึงระแวง สิ่งที่ควรระแวง
Beware of what should.

ผู้ปกครองชอบธรรมจึงจะดี
When officials love dharma, they do good.

พึงยกย่องคนที่ควรยกย่อง
Respect people who deserve respect.

เมื่อมีความประมาท ก็เกิดความเสื่อม
Where there is carelessness, there is decline.

เมื่อมีความเสื่อม ก็เกิดโทษประดั
Where there is decline, sufferings are many.

สักการะฆ่าคนชั่วได้
Worship can kill the wicked.

พึงป้องกันภัยที่ยังมาไม่ถึง
Prevent the dangers that are to come.

.

16) Harmony (สามัคคี)

สามัคคีของหมู่ทำให้เกิดสุข
Harmony in the group brings bliss.

จงสามัคคีมีน้ำใจต่อกัน
Be all united in harmony and consideration to each other.

สุกรทั้งหลายพร้อมเพรียงกันยังฆ่าเสือโคร่งได้ เพราะใจรวมเป็นอันเดียว
United, pigs can kill a tiger because their hearts together are one.

.

17) Social Assistance (เกื้อกูลสังคม)

พึงสละทรัพย์ เพื่อรักษาอวัยวะ
You must sacrifice your wealth to save your limbs.

พึงสละอวัยวะ เพื่อรักษาชีวิต
You must sacrifice limbs to save your life.

พึงสละอวัยวะ ทรัพย์ และ แม้ชีวิต เพื่อรักษาความถูกต้อง
You must sacrifice wealth, limbs, and even your life for the sake of what is right.

ผู้ฉลาดควรสละสุขเล็กน้อย เพื่อสุขยิ่งใหญ่ของส่วนรวม
Intelligent people ought to sacrifice their little happiness to the greatest happiness of the community.

.

18) Finding Happiness (พบสุข)

ไม่มีอะไรเลย ไม่มีใครเบียดเบียน
Nothing left, no one bothers you.

ท่านผู้ไกลกิเลส มีความสุขจริงหนอ
Far from passion, you have true bliss.

คนมีห่วงกังวล ย่อมวุ่นวายอยู่
Worries bring confusion.

ตราบใด ยังมีชิ้นเนื้อคาบไว้นิดหน่อย ตราบนั้น ก็ยังถูกกลุ้มรุมยื้อแย่ง
To the last tiny bit of meat, the swarm is on it for grabs.

พวกมนุษย์ผู้อ่อนปัญญา ไม่เห็นอริยธรรม สนทนาถกเถียงกันทั้งวันทั้งคืน แต่ในเรื่องที่ว่า เงินของเรา ทองของเรา
Soft brains are not absorbed in dharmic meditation and conversation night and day but in money matters.

ผู้ถึงธรรม ไม่เศร้าโศกถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว ไม่ฝันเพ้อถึงสิ่งที่ยังไม่มาถึง ดำรงอยู่ด้วยสิ่งที่เป็นปัจจุบัน ฉะนั้น ผิวพรรณจึงผ่องใส
Those who have reached dharma are not grieved by things that passed away, do not dream about things yet to come, they are all in the present; therefore, their skin shines.

มัวเศร้าโศกอยู่ก็ซูบผอมลง อาหารก็ไม่อยากรับประทาน ศัตรูก็พลอยดีใจ ในเมื่อเขาถูกลูกศรแห่งความโศกเสียบแทงย่ำแย่อยู่
Grief emaciated him, as he did not want to eat anymore; his enemies rejoiced, seeing him pierced by the arrows of relentless sorrow.

.

19) Charity (ทาน)

ผู้ให้สิ่งที่เลิศ ย่อมได้สิ่งที่เลิศอีก
Who gives the best receives the best.

คนฉลาด พลอยยินดีการให้ทาง
Intelligent people are glad to give advice.

คนดี บำเพ็ญประโยชน์แก่ปวงชน
Good people are of benefit to the people.

คนดี ชอบช่วยเหลือเกื้อกูลผู้อื่น
Good people like to help others.

คนใจการุณ ช่วยแก้ไขคนให้หายโศกเศร้า
Kind-hearted people help others heal from sorrow.

ปราชญ์ผู้ให้ความสุข ย่อมได้รับความสุข
The wise who gives happiness receives happiness.

.

20) Precepts (ศีล)

ศีล เป็นเยี่ยมในโล
Precepts are a blessing in this world.

นักปราชญ์พึงรักษาศีล
The wise maintains the precepts.

เมื่อคอยระวังอยู่ เวรย่อมไม่ก่อขึ้น
If you watch out, evil won’t happen.

*

As an illustration for this post, a picture somewhat remote from religion and moral philosophy, as it is the 2011 official logo for the celebration of the 500 years of Thai-Portuguese relations (1511-2011). As a friend of both Thailand and Portugal, I like to recall that Portugal was the first Western nation to make contact with Thailand, the then Ayutthaya Kingdom, as early as 1511. The story of these relations is fascinating in its own right.

๕๐๐ ปี ความสัมพันธ์ทางการทูต ไทย-โปรตุเกส